საერთო ცხელი ხაზი +995 577 07 05 63
სხვა /
შეფასება
„ქართული ოცნება“ პრაქტიკულად ანადგურებს პოლიტიკურ თავისუფლებებს - გრანტების შესახებ კანონისა და სხვა საკანონმდებლო აქტებში დაგეგმილი ცვლილებების ანალიზი
შესავალი
2026 წლის 28 იანვარს „ქართულმა ოცნებამ“ მორიგი ანტიდემოკრატიული და მოქალაქეთა პოლიტიკური თავისუფლებებისთვის დამანგრეველი საკანონმდებლო ცვლილებების მიღება დააანონსა. ცვლილებების თანახმად, ფართოვდება გრანტის ცნება, რაც სახელმწიფოს კონტროლს უქვემდებარებს და კრიმინალიზებას უკეთებს ნებისმიერ პირის პოლიტიკურ თვითგამოხატვას, თუკი ეს პირი ფინანსურ სახსრებს იღებს სხვა სახელმწიფოს მოქალაქის, ან იურიდიული პირისგან. დამატებით, პოლიტიკური პარტიის წევრობა 8 წლის განმავლობაში აეკრძალება მას, ვინც დიდწილად უცხოეთისგან დაფინანსებულ ორგანიზაციაში მუშაობს. პოლიტიკური პარტიებისათვის კანონმდებლობით დადგენილი შეზღუდვები, ფინანსური გამჭვირვალობისა და მონიტორინგის ვალდებულებები ფართოვდება და ვრცელდება ასევე პირზე, რომელიც არ არის პარტია, თუმცა საკუთარი საქმიანობის შინაარსით, მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ჩამოყალიბებასა და განხორციელებაში მონაწილეობით, ემსგავსება პარტიას. დამატებით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დგინდება მეწარმე იურიდიული პირებისთვის, რომლებიც გადაწყვეტენ საჯარო პოლიტიკურ აქტივობას.
ცვლილებების პაკეტი მოიცავს ცვლილებებს „გრანტების შესახებ“ კანონში, სისხლის სამართლის, ადმინისტრაციულ საპროცესო და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსებში, ასევე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ და „სახელმწიფო აუდიტის შესახებ“ ორგანულ კანონებში. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ ცვლილებების განხილვა ჩვეულებრივი, და არა დაჩქარებული პროცედურით არის მოთხოვნილი. პარლამენტში აღნიშნული პაკეტის განხილვა 2 თებერვლიდან იწყება.
„ქართული ოცნების“ წარმომადგენლებმა დაანონსებულ ცვლილებებზე საუბრისას მიუთითეს საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და სხვა ქვეყნების რიგ პოლიტიკოსთა მწვავე შეფასებებზე და მათი მხრიდან ქართული სამოქალაქო საზოგადოებისა და მედიის მხარდაჭერის მზაობაზე, რაც, მათი თქმით, ქვეყნის სუვერენიტეტში უხეში ჩარევაა. შალვა პაპუაშვილის თქმით, „იურიდიულმა პირებმა ნება იბოძონ და თანაბრად მოეპყრონ ყველას და არ გახდნენ პოლიტიკური პლატფორმა. ბიზნესი არის იმისთვის, რომ ბიზნესი აკეთოს. კომერციით იყოს დაკავებული, თუ პოლიტიკა უნდათ, წავიდნენ პოლიტიკაში“. ირაკლი კობახიძის შეფასებით, „არ შეიძლება პოლიტიკური აქტივობა და შინაარსი გარედან ფინანსდებოდეს. შესაბამისად, თუ კონკრეტული ადამიანი უცხოურ დაფინანსებას იყენებს პოლიტიკური შინაარსის გავრცელებისთვის, ის შესაძლოა გახდეს ამ ცვლილებების სუბიექტი“. ტერმინ “პოლიტიკის” ფართო განუჭვრეტელ შინაარსზე კი კობახიძემ მიუთითა, რომ მის შინაარსს შესაბამისი უწყება და საჭიროების შემთხვევაში სასამართლო დაადგენს.
სოციალური სამართლიანობის ცენტრის შეფასებით, „ქართული ოცნების“ მიერ დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები, რომლებიც საქართველოს მოქალაქეებისათვის უცხოურ ქვეყნებთან, ფიზიკურ თუ იურიდიულ პირებთან ნებისმიერი ტიპის ფინანსურ თანამშრომლობას მათი პოლიტიკური თავისუფლებების შეზღუდვის წინაპირობად განიხილავს, ხელისუფლების კონტროლსა და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას უქვემდებარებს, ფაქტობრივად სრულად გასულია კონსტიტუციურ-სამართლებრივი და ადამიანის უფლებათა სტანდარტების ჩარჩოდან. დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და სივრცეების მიღმა მთელს საზოგადოებაზე კონტროლის მოპოვებისა და პოლიტიკური თავისუფლების ამ ხარისხით შეზღუდვის დაანონსებული რეალობა, ბევრად საშიშ სახეს იღებს და ის კიდევ უფრო ინტენსიურ და მასობრივ ფორმებს იღებს, ვიდრე აქამე მიღებული ანტიდემოკრატიული კანონები.. საზოგადოების პოლიტიკური თავისუფლების შეზღუდვისა და კონტროლის ამგვარი ყოვლისმომცველი მცდელობა ფაქტობრივად უპრეცედენტოა თანამედროვე ავტორიტარული რეჟიმების უმეტესობისთვისაც კი, ძირითადად იმეორებს რუსეთსა და ბელორუსში ბოლო წლებში მიღებულ, ე.წ. “მეორე თაობის აგენტების კანონმდებლობის” შინაარსებს და მისი ამ ფორმით მიღების შემთხვევაში სავალალო შედეგები ექნება ქართული სამოქალაქო საზოგადოებისთვის.
უცხოეთთან ნებისმიერი კავშირი, როგორც პირის პოლიტიკური გამოხატვის კრიმინალიზების საფუძველი
28 იანვარს დაანონდებული საკანონმდებლო პაკეტის თანახმად, მნიშვნელოვანი ცვლილებები შედის „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონში, რომლის აღსრულების საკანონმდებლო ჩარჩო სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ზომების განსაზღვრასაც ითვალისწინებს. კერძოდ,
არსებითად ფართოვდება გრანტის ცნება და გრანტად მიიჩნევა:
- სხვა სახელმწიფოს მოქალაქის ან სხვა სახელმწიფოს იურიდიული პირის მიერ საქართველოს მოქალაქისთვის ან საქართველოში ბინადრობის უფლების მქონე პირისათვის, ასევე იმ სხვა სახელმწიფოს იურიდიული პირისათვის, რომლის საქმიანობა არსებითად საქართველოსთან დაკავშირებულ საკითხებზე აქტივობას მოიცავს, ფულადი ან ნატურალური ფორმით გადაცემული სახსრები, რომელიც ხმარდება, ან შეიძლება მოხმარდეს საქართველოს ხელისუფლებაზე, სახელმწიფო დაწესებულებებზე, ან საზოგადოების ნებისმიერ ნაწილზე რაიმე გავლენის მოხდენის რწმენით, ან განზრახვით განხორციელებულ, ან განსახორციელებელ ისეთ საქმიანობას, რომელიც მიმართულია საქართველოს საშინაო, ან საგარეო პოლიტიკის ჩამოყალიბებისკენ, გატარებისკენ, ან შეცვლისკენ, აგრეთვე, ხმარდება, ან შეიძლება მოხმარდეს ისეთ საქმიანობას, რომელიც უცხო ქვეყნის ხელისუფლების ან უცხოური პოლიტიკური პარტიის პოლიტიკური, ან საჯარო ინტერესებიდან, მიდგომებიდან, ან ურთიერთობებიდან გამომდინარეობს.
- ზემოაღნიშული საქმიანობისთვის ფულადი ან ნატურალური ფორმით გადაცემული სახსრები, რომლის სანაცვლოდ გრანტის მიმღები ტექნიკურ დახმარებას ახორციელებს ტექნოლოგიების, სპეციალიზებული ცოდნის, უნარების, ექსპერტიზის გაზიარების, მომსახურების ან/და სხვა სახის დახმარების ფორმით, ასევე უსასყიდლოდ გაწეული ტექნიკური დახმარება იმავე ფორმებით;
- სხვა სახელმწიფოს იურიდიული პირების საქართველოში რეგისტრირებულ წარმომადგენლობებისათვის ფულადი ან ნატურალური ფორმით გადაცემული სახსრები (გამონაკლისია ბიზნეს საქმიანობის მიზნით გადაცემული სახსრები);
აღნიშნული ტიპის გრანტების გაცემისათვის მის გამცემს (დონორს) ესაჭიროება საქართველოს მთავრობის/მისი უფლებამოსილი პირის თანხმობა.
ამასთან, ცვლილებები ფაქტობრივად მათი უკუძალით გავრცელებას ითვალისწინებს. კერძოდ, თუკი კანონით გათვალისწინებულმა პირმა გრანტი ამ კანონის ამოქმედებამდე/კანონმდებლობის დარღვევით მიიღო და ის არ გამოუყენებია, ან პირს მიღებული აქვს გრანტი, რომელიც ადრე მთავრობის თანხმობას არ საჭიროებდა, ვალდებულია, გრანტის გამოყენებაზე თანხმობის მისაღებად კანონის ამოქმედებიდან 1 თვის ვადაში მიმართოს მთავრობას. გადაწყვეტილების მიღებამდე ამ გრანტის გამოყენება იკრძალება და გამოიწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
რაც შეეხება ამ ცვლილებების აღსრულების მექანიზმებს,
- გრანტის გაცემისა და მიღების მონიტორინგს ახორციელებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური;
- სხვა სახელწიფოს იურიდიული პირის მიერ საკუთარი ქართული ფილიალისთვის გრანტის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიღება გამოიწვევს მიმღების დაჯარიმებას გრანტის ორმაგი ოდენობით. მათზე არ ვრცელდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა;
- „გრანტების შესახებ“ კანონის მოთხოვნების დარღვევისთვის გრანტის მიმღებისთვის დგინდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა ჯარიმით, საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით 6 წლამდე;
- სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის იდენტური ზომა დგინდება ე.წ. „გარე ლობიზმისთვისაც“ - რაც გულიხმობს სხვა სახელმწიფოს მოქალაქისთვის ან იურიდიული პირისთვის საქართველოსთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ საკითხებზე აქტივობის განხორციელების სანაცვლოდ ფულის, ფასიანი ქაღალდის, სხვა ქონების, ქონებრივი სარგებლის ან სხვა რაიმე უპირატესობის პირდაპირ ან არაპირდაპირ გადაცემას.
- სისხლის სამართლის კოდექსით განსაზღვრულ დანაშაულს - ფულის გათეთრებას, ემატება დამამძიმებელი გარემოება - ფულის გათეთრება „საქართველოსთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ საკითხებზე აქტივობების განხორციელების მიზნით“. ამ დანაშაულისთვის პასუხისმგებლობის ზომა 9-დან 12 წლამდე თავისუფლების აღკვეთაა.
საკანონმდებლო პაკეტის განმარტებითი ბარათი, ისევე როგორც ცვლილებების წინა ტალღების შემთხვევაში, მიუთითებს უცხოური გავლენებისაგან საქართველოს სუვერენიტეტის დაცვის მიზანზე. განმარტებითი ბარათის თანახმად, უცხოური დაფინანსების იურიდიული პირების საქმიანობა ამ დრომდე გაუმჭვირვალეა, რასაც ასევე აქტიურად უჭერენ მხარს სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები და ქვეყნების პოლიტიკოსები, რაც ქვეყნის სუვერენიტეტში “უხეშ ჩარევად” არის დანახული, და ავტორთა თქმით, “სახელმწიფოს რეაგირების გარეშე ვერ დარჩება“. აღნიშნულის გათვალისწინებით, განმარტებითი ბარათი პირდაპირ მიუთითებს: „დღესდღეობით უკვე დავის საგანს არ წარმოადგენს და ფაქტობრივად ცალსახად დადასტურებულია, რომ ყოველთვის არსებობის საშიშროება, უცხოური დაფინანსაება საქართველოს სუვერენიტეტის წინააღმდეგ იქნას გამოყენებული“.
დაანონსებული ცვლილებების შინაარსის, ასევე „ქართული ოცნების“ მიერ შემოთავაზებული ოფიციალური დასაბუთებისა და რიტორიკის ანალიზი არაორაზროვნად მიუთითებს ქვეყანაში პოლიტიკური გამოხატვის ტოტალური კონტროლის სურვილსა და ტრაექტორიაზე, რაც საგანგაშოა დემოკრატიული და ადამიანის უფლებათა სტანდარტების გადმოსახედიდან და ავტორიტარიზმის კონსოლიდაციისა და პოლიტიკური თავისუფლებების შეზღუდვის უმძიმეს ფორმებს იღებს.
კერძოდ, „გრანტების შესახებ“ კანონში წინა პერიოდში რამდენიმე ტალღად განხორციელებული ცვლილებები, ასევე “ე.წ. “რუსული კანონი” და ამერიკული FARA-ს ქართული ანალოგი, ქვეყნის სუვერენიტეტის დაცვის მოტივით, უმთავრესად, სამოქალაქო საზოგადოების - არასამთავრობო ორგანიზაციების, ფონდებისა და დამოუკიდებელი მედიაორგანიზაციების საქმიანობის შინაარსის კონტროლისკენ, მათი დაშინებისა და ინსტიტუციური განადგურებისაკენ იყო მიმართული. ამჯერად, დაანონსებული ცვლილებები სცდება სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციულ ფორმებს და ექსპლიციტურად ავრცელებს სახელმწიფოს კონტროლს ინდივიდების პოლიტიკურ გამოხატვაზე, მათ რწმენებზე, ასოციაციებზე, პროფესიულ აქტივობებზე.
ამასთან, კანონმდებლობის წინა ტალღებისგან განსხვავებით, ცვლილებების ოფიციალური არსი უცხოურ დაფინანსებას განიხილავს არა მხოლოდ გამჭვირვალობის პრობლემად, არამედ იმთავითვე საეჭვო წინაპირობად, რაც სხვაგვარად კანონიერ პოლიტიკურ გამოხატვას სისხლისსამართლებრივად დასჯად ქმედებად აქცევს. ამგვარი ტრანსფორმაცია ორაზროვნად მიუთითებს ქვეყანაში მკაცრი ავტორიტარული საკანონმდებლო არქიტექტურის ჩამოყალიბებაზე, სადაც სამართალი მოქმედებს არა როგორც კონკრეტული სფეროს მარეგულირებელი, არამედ პოლიტიკური აგენტობის წინსწრებით შემზღუდავი ფენომენი, სადაც პოლიტიკური გამოხატვა ინსტიტუციური და ორგანიზაციული ფორმებიდან პერსონალურ რისკად იქცევა.
შესაბამისად, ცხადია, რომ დაანონსებული ცვლილებები ფუნდამენტურ წინააღმდეგობაშია დემოკრატიისა და ადამიანის ძირითად უფლებებთან და პოლიტიკური გამოხატვის დაცვის ევროპულ და საერთაშორისო სტანდარტებთან.
ადამიანის უფლებათა კონვენცია დემოკრატიულ სახელმწიფოში პოლიტიკური გამოხატვის თავისუფლებას განსაკუთრებით ფართოდ განმარტავს და მის შეზღუდვას მკაცრად აფასებს. კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლები, რომლებიც გამოხატვისა და გაერთიანების თავისუფლებებს იცავს, ორგანიზაციულ აქტორებთან ერთად უპირველესად ინდივიდუალური თავისუფლებებია, ყველა პირმა თავისუფლად გამოთქვას საკუთარი აზრი, მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, რომლის მიმართაც საჯარო ინტერესი არსებობს. იმავდროულად დაცულია პირის უფლება, გაერთიანდეს ან თვითორგანიზდეს სხვებთან ერთად პოლიტიკური მიზნებისთვის, მათ შორის არაფორმალური გაერთიანების გზით. ევროპული სასამართლო სამოქალაქო ორგანიზაციის უცხოური სახსრებით დაფინანსების ფაქტისთვის არათუ რაიმე ნეგატიური იარლიყის მიკერებას კრძალვას, არამედ თავად დაფინანსების მიღების ფაქტს აქცევს გაერთიანების თავისუფლებით დაცულ სფეროში.[1] შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას “ქართული ოცნება” უფლებით სარგებლობად აღიარებული ქმედებისთვის ადგენს, თუ ის მის მიერ ნებადართული არ არის. ეს ზოგადად უფლების - როგორც სახელმწიფოს ნებისგან დამოუკიდებელი სიკეთის - არსს უარყოფს და უფლებრივი სტანდარტის დარღვევის არაორდინალური შემთხვევაა.
ინიცირებული ცვლილების პაკეტი პირდაპირ უგულებელყოფს პირის გამოხატვისა და გაერთიანებების თავისუფლებებს, როდესაც ადგენს, რომ ინდივიდი, რომელიც უცხოური წყაროდან იღებს ნებისმიერ ფინანსურ ან სხვა ტიპის დამხმარებას/შემოსავალს - როგორც კონსულტანტი, მკვლევარი თუ უბრალოდ მოქალაქე - შესაძლოა გახდეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის სუბიექტი, თუკი სახელმწიფო მის გამოხატვას ან ქმედებას ჩათვლის როგორც “პოლიტიკურს”. საჭირო არ არის პოლიტიკური პარტიის ან სამოქალაქო ორგანიზაციის წევრობა თუ საჯარო ადვოკატირება. უბრალოდ საკმარისია, რომ პირის გამოხატვამ “შესაძლოა გავლენა მოახდინოს საზოგადოებაზე ან საჯარო ინსტიტუტებზე”.
კონვენციის პერსპექტივიდან, უპირველესად, ამგვარი შეზღუდვები იმთავითვე ქმნის განსაკუთრებული ხარისხის მსუსხავ ეფექტს[2] პირებისთვის იმ სფეროში - რომელიც გამოხატვის თავისუფლების დაცვის ყველაზე მაღალი სტანდარტებით სარგებლობს. დამძიმებულ “უცხოური აგენტების შესახებ” რუსულ კანონთან მიმართებით ევროპულმა სასამართლომ საჭიროდ ჩათვალა პირდაპირ აღიარებინა, რომ შეზღუდვებისა და სანქციების სიმძიმეს არაფერი საერთო არ ჰქონდა გამჭვირვალობის ინტერესთან და მათ უკან სახელმწიფოს (ბოროტი) განზრახვა იდგა. სასამართლოს სიტყვებით, ‘საჯარო სივრცესა და სამოქალაქო ჩართულობაზე “მსუსხავი ეფექტი”’ [...] აღარ ჯდებოდა დემოკრატიული საზოგადოების ცნებაში და “ტოტალიტარული” რეჟიმის ელემენტებს ატარებდა.[3] მართლაც, პოლიტიკური გამოხატვის ბუნდოვანი რეგულირება და სისხლისსამართლებრივი დასჯა, მითუმეტეს თავისუფლების აღკვეთით, ინდივიდებს თვითცენზურისკენ უბიძგებს, რადგან მათთვის გაურკვეველია, როგორ მოახდენს სახელმწიფო მათი აზრის, მიზნების, ასოციაციების ინტერპრეტაციას და გახდებიან თუ არა ისინი სისხლისსამართლებრივი დევნის სუბიექტები, რაც ტოტალიტარი სახელმწიფოებისთვის დამახასიათებელ რეალობას ქმნის.
თავის მხრივ, დაანონსებულ შეზღუდვებს კრიტიკულად საშიშად აქცევს “პოლიტიკური აქტივობის”, “პოლიტიკის” უკიდურესად ფართო და ბუნდოვანი შინაარსი. მეტიც, კანონი სისხლისსამართლებრივად დასჯადად აცხადებს არამხოლოდ აქტივობას, არამედ მიზანს, რწმენას, მომავალში შესაძლო აქტივობას. ხოლო ამ უკიდურესად ბუნდოვანი ტერმინების განმარტება, ირაკლი კობაძიხის მითითებით, აღმასრულებელ და სასამართლო ორგანოებზეა მინდობილი, რომლებიც საქართველოს დღევანდელ რეალობაში სრულად მიტაცებულია და საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლებების კონტროლის ფუნქციის შესრულების ნაცვლად, მათი სადამსჯელო ინსტრუმენტის ფუნქციას ასრულებს.
ამგვარად, ინდივიდისთვის მისი გამოხატვის თუ ქმედების კანონიერება და დასჯადობა დამოკიდებულია არა მის ქმედებაზე, არამედ იმაზე, ავტორიტარული სახელმწიფო ინსტიტუტები ამას რა ინტერპრეტაციას მიანიჭებს. ამგვარი განმარტება კი დაუშვებელია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის თანახმად, რომელიც გამოხატვისა და გაერთიანებების თავისუფლების შეზღუდვის შეფასების საწყის წერტილად შეზღუდვის მკაფიოდ და ორაზროვნად ჩამოყალიბებას მიიჩნევს. პოლიტიკური გამოხატვის უკიდურესად ბუნდოვანი და აბსტრაქტული რეგულირება არ აკმაყოფილებს სამართლებრივი განსაზღვრულობის მოთხოვნებს. მაგალითისათვის, “პოლიტიკური საქმიანობის” ამგვარი ბუნდოვანი განმარტება, რუსული “უცხოური აგენტების შესახებ” კანონის საქმეზე[4] ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით, განჭვრეტადობის სტანდარტებს ეწინააღმდეგება. სასამართლოს მითითებით, რუსეთში მიღებული ეს კანონი ტერმინ “პოლიტიკურს” ფაქტობრივად უთანაბრებდა დემოკრატიული სახელმწიფოს ფუნქციონირებასთან კავშირში ნებისმიერი ტიპის საქმიანობას, მათ შორის ადამიანის უფლებათა დაცვას და მასზე ადვოკატირებას.
იმ პირობებში კი, როდესაც პირის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა პოლიტიკური გამოხატვისთვის ეფუძნება გაურკვეველ, ბუნდოვან კონცეფციებს და მათ პოსტ ფაქტუმ ინტერპრეტაციებს მიტაცებული სახელმწიფო ინსტიტუტების და სასამართლოს რეალობაში, სამართალი აღარ ფუნქციონირებს, როგორც წინასწარ დადგენილი წესი, რომელიც საზოგადოებამ უნდა შეასრულოს, არამედ იქცევა სადამსჯელო და კონტროლის იარაღად.
ცალკე შეფასების საგანია პოლიტიკური გამოხატვის სისხლისსამართლებრივი დასჯადობა და პასუხისმგებლობის მასშტაბები, რაც დაანონსებულ ცვლილებებს დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებებების დაცვის იდეასთან სრულიად შეუთავსებლად აქცევს. 6 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა გრანტთან დაკავშირებული კანონის დარღვევისათვის და 12 წლამდე პატიმრობა დაკავშირებული “პოლიტიკურ აქტივობასთან” პოლიტიკურ უფლებებში ჩარევის ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი შემთხვევაა ევროპის მასშტაბით. როგორ აღინიშნა, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია პოლიტიკური გამოხატვის სისხლისსამართლებრივი წესით დასჯადომაზე განსაკუთრებით მკაცრ კონტროლს ავრცელებს. სასამართლოს პრაქტიკა მიუთითებს, რომ კრიმინალიზება მხოლოდ უკიდურესად აუცილებელ შემთხვევებში შესაძლოა იქნას დაშვებული. შესაბამისად, დაანონსებული ცვლილებები ფაქტობრივად უგულებელყოფს პროპორციულობის პრინციპს და , გაცხადებულად მიუთითებს, რომ უცხოეთთან დაკავშირებული პოლიტიკური გამოხატვა იმთავითვე საეჭვო და სახიფათოა და დასჯას პრევენციული, დამაშინებელი ეფექტი აქვს, ვიდრე სამართლიანობის აღდგენის. აღნიშნულს ფაქტობრივად ეგზისტენციალური შედეგები აქვს ფიზიკური პირებისთვის - თავისუფლების შეზღუდვა, პოლიტიკური ცხოვრებიდან გამორიცხვა (მათ შორის პარტიის წევრობის აკრძალვა 8 წლის განმავლობაში), რეპუტაციული სტიგმა და ხანგრძლივი კონტროლი. ამგვარი შეზღუდვების კუმულაციური ეფექტი დეფაქტო სამოქალაქო “სიკვდილს” უტოლდება და ინდივიდს პოლიტიკურ აგენტობას ართმევს, რაც, ცხადია, რომ ეწინააღმდეგება სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საბასიზო სტანდარტებს და გამოუსწორებელ დარტყმას აყენებს დემოკრატიულ საზოგადოებას, რომელიც უპირველესად აზრთა პლურალიზმს და პოლიტიკურ მონაწილეობას გულისხმობს.
დაანონსებულ საკანონმდებლო ცვლილებებში კიდევ ერთი შემაშფოთებელი საკითხი მათი რეტროაქტიულად გავრცელებაა, მიუხედავად იმისა, რომ განმარტებითი ბარათი და “ქართული ოცნების” წარმომადგენელთა რიტორიკა საპირისპიროზე აპელირებს. კერძოდ, უკვე კანონის დაცვით მიღებული გრანტის გამოყენებისათვის პოსტ ფაქტუმ სახელმწიფოს სავალდებულო თანხმობის წინაპირობის დადგენა და სისხლისსამართლის პასუხისმგებლობა ფუნდამენტურ წინააღმდეგობაშია სამართლებრივი განჭვრეტადობისა და განსაზღვრულობის პრინციპებთან და არღვევს არამხოლოდ ადამიანის უფლებათა კონვენციის მე-7 მუხლით დაცულ უფლებას, კანონის გარეშე დასჯის აკრძალვაზე, არამედ ასევე ფართო, კანონზე დაფუძნებული წესრიგის მოთხოვნებს..სასამართლო პრაქტიკა არაორაზროვნად მიუთითებს, რომ იქაც კი სადაც ფორმალური რეტროაქტიულობა არ არის დადგენილი, ზომები, რომლებიც რეტროაქტიულად ცვლის წარსულში კანონიერი ქმედების სამართლებრივ შედეგებს, არღვევს კონვენციის მოთხოვნებს.
ბოლოს, შედარებით-სამართლებრივი პერსპექტივისითვის უნდა აღინიშოს, რომ დაანონსებული ცვლილებები, საკუთარი სიმძაფრით, ყველაზე მეტად ემსგავსება რუსეთსა და ბელორუსში ბოლო წლებში ჩამოყალიბებულ ე.წ. “მეორე თაობის უცხოური აგენტების” კანონმდებლობას, როდესაც სამოქალაქო სექტორის ორგანიზაციულ ფორმებზე პირველადი ფოკუსირება შემდგომში ინდივიდებზე გავრცელდა და მიზანში ამოიღო აქტივისტები, ჟურნალისტები და უბრალოდ კერძო ინდივიდები. ამ რეჟიმების მახასიათებელია სწორედ პასუხისმგებლობის პერსონალიზება - იდეა, რომ ინდივიდის რწმენები, კავშირები და პროფესიული ურთიერთობები იმთავითვე იქცევა სახელმწიფოსთვის რისკის შემცველად უცხოეთთან ნებისმიერი კავშირის პირობებში. ამ ტიპის ავტორიტარიზმს გამოარჩევს სწორედ მსგავსი ტრაექტორია - დაარეგულიროს არა ქმედება, არამედ პოლიტიკური იდენტობა და მიზნები, რაც დემოკრატიის იდეას ანგრევს.
სწორედ მსგავს ტრაექტორიას მიჰყვება სამწუხაროდ საქართველო, როდესაც კანონმდებლობა შლის ზღვარს ინდივიდსა და პოლიტიკურ აქტორებს შორის, პირად ცხოვრებასა და სისხლის სამართალს შორის. აქვე უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ კანონის საფარქვეშ მოქცეული შეზღუდვები, რომლებიც პოლიტიკური რეპრესიის მიზნებისთვის გამოიყენება ექსპლიციტურად არის შეზღუდული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით, და მისი მე-18 მუხლის დარღვევას წარმოადგენს და ამგვარ მიზნებს კონვენციასთან შეუსაბამოდ მიჩნევს.
სამოქალაქო საზოგადეობის წევრების პარტიულ საქმიანობაში ჩართვის შეზღუდვა და პარტიულ პოლიტიკაში ჩართვამდე მათზე პარტიებისთვის მოქმედი ზედამხედველობის რეჟიმის გავრცელება
მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში დაანონსებული ცვლილებების აბსურდულობა, ერთი მხრივ, სამოქალაქო საზოგადოებისთვის პარტიულ პოლიტიკაზე დაშვების აკრძალვა, ხოლო მეორე მხრივ, პოლიტიკაში ჩართვამდეც მათზე პარტიებისთვისაც დამძიმებული (იხ. 2026 წლის 17 დეკ. ცვლილებები) ზედამხედვლობის რეჟიმის გავრცელება, მხოლოდ იმით აიხსნება, რომ “ქართულ ოცნებას” სისრულეში მოჰყავს “ბოროტი განზრახვა” სრულად მოასუფთავოს ინსტიტუციური პოლიტიკური და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების სასიცოცხლო ველი, მათ შორის, შეუძლებელი გახადოს მსგავსი ავტოკრატიული კანონების დასაბუთებული კრიტიკა.
- პოლიტიკურ პარტიაში გაერთიანების აკრძალვა სამოქალაქო საზოგადოების წევრების მხრიდან უფლებით სარგებლობის გამო
მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში დაანანონსებული ცვლილებებით პოლიტიკური პარტიის წევრობა 8 წლის განმავლობაში აეკრძალებათ პირებს, რომლებიც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე შემოსავალს (სრულად ან ნაწილობრივ) იღებენ იმ ორგანიზაციისგან, რომლის წლიური შემოსავლის 20%-ზე მეტი უცხოური ძალისგან აქვს მიღებული. პოლიტიკური პარტიის წევრების მიერ ასეთ ორგანიზაციაში დასაქმების ფაქტის დასადგენად სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს ენიჭება მათ ფინანსურ საქმიანობაზე მონიტორინგის დისკრეცია, რაც პარტიებზე კონტროლის დამატებითი ინსტრუმენტიც ხდება.[5] განმარტებითი ბარათის თანახმად, აღნიშნული ცვლილება ემსახურება პოლიტიკური პარტიების იმ პირებისგან დაცლას, რომელთაც ამოძრავებს ქართულ სახელმწიფოებრიობაზე უპირატესი და მის ფარგლებს მიღმა არსებული გარე ინტერესი.
ფაქტობრივად, ეს ცვლილებები იმეორებს ზემოთ განხილულ 2015 წლის რუსულ საკანონმდებლო ცვლილებებს, რომელზეც ევროპულმა სასამართლომ გაერთიანების თავისუფლების დარღვევა დაადგინა. რუსულმა კანონმა მთავრობას მიანიჭა სამოქალაქო ორგანიზაციების “არასასურველად” [undesirable] მონიშვნის უფლებამოსილება, თუ ჩაითვლებოდა, რომ ისინი ანტირუსულ ინტერესებს ემსახურებოდნენ. საქართველოში მიღებულ ამ ბოლო ცვლილებასაც ანალოგიური მიზანი და ეფექტი აქვს, უცხოური დაფინანსების მიღების ფაქტი (ბოლო 8 წლის განმავლობაში), რაც თავის მხრივ გაერთიანების თავისუფლებით დაცული სფეროა,[6] პირის პარტიულ პოლიტიკაში მონაწილეობის არასასურველად მიჩნევის ავტომატურ საფუძვლად აქციოს,[7] და ამით პარტიული პოლიტიკისთვის ყველაზე კომპეტენტურ და დამოუკიდებელ სეგმენტს სრულად დაუხუროს მასში მონაწილეობის შესაძლებლობა.
ცხადია, ეს ცვლილება იმიტომაც ეწინააღმდეგება გაერთიანების თავისუფლების სტანდარტს, რომ პირს პოლიტიკური პარტიის წევრობა ეკრძალება ისეთი ქმედებისთვის - უცხოური დაფინანსების მოპოვებისა და გამოყენებისთვის - რაც თავისთავად გაერთანების თავისუფლებით დაცული ინტერესია.[8] უფლებით სარგებლობის ფაქტი არ შეიძლება გახდეს არათუ სხვა ფუნდამენტური უფლებით, არამედ ზოგადად რაიმე პრივილეგიით სარგებლობაზე უარის თქმის საფუძველიც,[9] მითუმეტეს, ისეთ მნიშვნელოვან სფეროში, როგორც პოლიტიკური პარტიების საქმიანობაა. სწორედ იმიტომ, რომ პოლიტიკური პარტიების საქმიანობაში ჩარევა დემოკრატიის ფუნქციონირებას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის, მისი აკრძალვა/დაშლა მხოლოდ ისეთ ვიწროდ განსაზღვრულ შემთხვევებშია დაშვებული, როდესაც რომელიმე პარტიის კონკრეტულ ქმედებებზე მტკიცებულებები[10] სამოქალაქო უსაფრთხოებისა და დემოკარტიისთვის[11] სერიოზულ და მყისიერ საფრთხეს[12] ადასტურებს.
- სამოქალაქო ორგანიზაციების საქმიანობის პოლიტიკურ პარტიებთან გათანაბრებისა და ახალი კონტრილის მექანიზმების დაწესება
მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში დაანონსებული ცვლილებებით ტერმინი „განცხადებული საარჩევნო მიზანი” ჩანაცვლდება ტერმინით „განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზანი”, რაც ემსახურება პოლიტიკური პარტიებსა და გაცხადებული საარჩევნო მიზნის მქონე (მათ შორის, ფიზიკური) პირებისთვის დაწესებული ყველა შეზღუდვის გავრცელებას ისეთ ორგანიზაციებსა და ფიზიკურ პირებზე,[13] რომელთა საქმიანობა საზოგადოებრივ ინტერესებს ემსახურება, მაგალითად, სახელმწიფო პოლიტიკების კრიტიკასა და მათზე საზოგადოების ინფორმირებას გულისხმობს. საკანონმდებლო ცვლილებებით, გაცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირად მიიჩნევა სუბიექტი, “რომელიც არ არის რეგისტრირებული პოლიტიკურ პარტიად, თუმცა თავისი საქმიანობის შინაარსითა და საჯარო მოქმედებით, მათ შორის, მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ჩამოყალიბებასა და განხორციელებაში მონაწილეობით, არსებითად ჰგავს პოლიტიკურ პარტიას.”[14] ასეთი ფართო განმარტებით, გაცხადებული საარჩევნო მიზნის მქონე სუბიექტებად შესაძლოა ჩაითვალონ მაგალითად, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის არაადაპტირებული გარემოს პრობლემებზე, არჩევნების დაკვირებაზე, იურიდიულ კონსულტაციაზე მომუშავე ორგანიზაციები და პირები. ორგანიზაციას ან პირს პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე სუბიექტის სტატუსს ანიჭებს აუდიტის სამსახური, რომლის გადაწყვეტილება ასეთი სტატუსის მინიჭების თაობაზე არ ჩერდება სასამართლოში გასაჩივრების შემთვევაშიც.[15] განმარტებითი ბარათის თანახმად, ეს ცვლილება ემსახურება საკითხის სრულყოფილ რეგულირებას, რათა უზრუნველყოფილი იყოს სამართლებრივი რეგულირების შინაარსობრივი დაზუსტება, გაფართოება და მისი ეფექტიანობის ზრდა.
როგორც ავღნიშნეთ, “პოლიტიკური საქმიანობის” ფართო განმარტების პრაქტიკა განჭვრეტადობის სტანდარტის დარღვევად მიიჩნია ევროპულმა სასამართლომ რუსული “უცხოური აგენტების შესახებ” კანონის კონტექსტში, რომელიც “პოლიტიკურს” აიგივებდა დემოკრატიული სახელმწიფოს ფუნქციონირებასთან დაკავშირებულ ნებისმიერ საქმიანობასთან, მათ შორის, ადამიანის უფლებების ადვოკატირებასთან.[16] განმარტებითი ბარათი ეჭვს არ იწვევს, რომ “საარჩევნო მიზნის” ჩანაცვლება “პარტიულ-პოლიტიკური მიზნით” ანალოგიურად ემსახურება მის ქვეშ ძირითადი სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მოქცევასა და კრიტიკული ხმების სრულ და უფრო ეფექტურ დახშობას.
პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის შერაცხვით ასეთ ორგანიზაციებსა და პირებზე დამატებული კონტროლის მექანიზმები მოიცავს როგორც საქმიანობის შეზღუდვას, დამატებითი ბიუროკრატიული ტვირთის დაკისრებას, ასევე სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის შერაცხვით აეკრძალებათ მატერიალურ ან არამატერიალურ ფასეულობათა გადაცემა, ასევე რაიმე მომსახურების გაწევა. მაგალითად, პარტიების მსგავსად, ასეთ ორგანიზაციებს აეკრძალებათ შშმ პირებისთვის დამხმარე საშუალებებით უზრუნველყოფა, არჩევნების დამკვირვებლებისთვის დღიური მივლინების ანაზღაურება, იურიდიული მომსახურების გაწევა.[17]
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს ცვლილებებით შეეზღუდებათ შემოწირულობის მიღება საქართველოში ან საქართველოს ფარგლების გარეთ რეგისტრირებული იურიდიული პირისგან ან/და პირთა სხვა სახის გაერთიანებისგან, ასევე სხვა სახელმწიფოს ხელისუფლების სისტემის შემადგენელი სუბიექტისგან. გრანტების შესახებ კანონით, ამის შესაძლებლობა ისედაც მთავრობის წინასწარ ნებართვაზეა დამოკიდებული, და ფაქტობრივად ჩაკეტილია, თუმცა, პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებებით, და გაცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირებად საზოგადოებრივი ორგანიზაციების შერაცხვით, უცხოური წარმომავლობის შემოწირულობების მიღება თეორიულადაც უგამონაკლისოდ აკრძალული ხდება.[18]
მეტიც, ადგილობრივი შემოწირულობების მიღებაც უკიდურესად რთულდება საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისთვის, რადგან მცირე ოდენობის შემთხვევაშიც დაცული არ არის შემომწირველის ანონიმურობა და შემომწირველების პერსონალურ მონაცემებს ყოველთვიურად საჯაროდ გამოაქვეყნებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური.[19]
პარტიების მსგავსად, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს დაეკისრებათ წლიური ფინანსური დეკლარაციის წარდგენის,[20] წლიური საქმიანობის ფინანსური აუდიტის ჩატარების,[21] შემოწირულობების შესახებ ყოველთვიურად ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებება.[22]
ამ ვალდებულებების შეუსრულებლობისთვის სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების დაჯარიმების მოთხოვნით სახელმწიფოს აუდიტის სამსახურს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს.[23] მეტიც, აუდიტის სამსახურს ენიჭება უფლებამოსილება, ამ ორგანიზაციების ქონებას თავად დაადოს ყადაღა სასამართლოს მიერ აღნიშნული დაჯარიმების და ყადაღის დადების გადაწყვეტილებების დადასტურებამდეც.[24]
საკანონმდებლო ცვლილებები არ შემოიფარგლება ჯარიმის შესაძლებლობით და ითვალისწინებს სამოქალაქო საზოგადოების ხელმძღვანელის ან საზოგადოებრივ საკითხებზე მომუშავე ფიზიკურის პირის სისხლის სამართლებრივი წესით დასჯის შესაძლებლობასაც. სსკ-ის 355 მუხლის არსებულ ვერსიას, რომელიც დღეს შესაბამისი პოლიტიკური თანამდებობის მქონე პირების მიერ ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციის განმეორებით წარუდგენლობას და დეკლარაციაში განზრახ არასრული ან არასწორი მონაცემის შეტანას სჯის, ემატება ახალი შემადგენლობა, რომელიც განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე სუბიექტის მიერ აკრძალული შემოწირულების მიღებას, დეკლარაციის წარუდგენლობას ან დადგენილ ვადაში ხარვეზის გამოუსწორებლობას დასჯის, მათ შორის, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე.[25]
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებებით,, სისხლის სამართლის კოდექსს ემატება პოლიტიკური პარტიის ხელმძღვანელი პირის პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმაც (3192 მუხლი), რომელიც პოლიტიკური პარტიის მიერ ნებისმიერი სახის უცხოური შემოწირულების მიღებისთვის პარტიის ხელმძღვანელ პირს სჯის, მათ შორის, თავისუფლების აღკვეთით ვადით ექვს წლამდე.[26]
ამასთან, 2025 წლის 17 დეკემბრის ცვლილებით, რომელიც ძალაში 2 მარტს შედის, სახელმწიფო აუდიტის სამსახური უფლებამოსილია სასამართლოს ჩართულობით ასეთ სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების ან საზოგადეობრივ საკითხებზე მომუშავე პირების შესახებ არასაჯარო ინფორმაციაც გამოითხოვოს,[27] ასევე მათ შესახებ ინფორმაციის მოპოვების მიზნით მაგისტრატი მოსამართლის წინაშე დაკითხოს ნებისმიერი ფიზიკური პირიც.[28]
პოლიტიკური პარტიებისგან განსხვავებით, რომლებიც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებენ დაფინანსებას, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების საქმიანობის თავისუფლება უფრო ფართოა და ის არ შეიძლება დაექვემდებაროს პარტიებისთვის დამახასიათებელ კონტროლს. მეტიც, ევროპულმა სასამართლომ არათუ სამოქალაქო საზოგადეობის ორგანიზაციების, არამედ პოლიტიკური პარტიების შემთხვევაშიც კი, ფორმალური მოთხოვნებისა და პროცედურებისა დაუცველობისთვის პოლიტიკური პარტიის საქმიანობის შეჩერების მსგავსი ინტენსიური ზომების გამოყენება დაუშვებლად მიიჩნია.[29] ცხადია, ანალოგიური ან უფრო მკაცრი იქნება ევროპული სასამართლოს მიდგომა ასეთ შემთხვევებში სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის გამოყენების შემთხვევაში.
რაც შეეხება პოლიტიკური პარტიის ხელმძღვანელის სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას უცხოური დაფინანსების შემთხვევაში, აქაც ამ ღონისძიების ინტენსივობიდან და პარტიაზე მისი გავლენიდან გამომდინარე, ევროპული სასამართლოს სტანდარტით, ის მხოლოდ ზემოთგანხილულ ვიწროდ განსაზღვრულ შემთხვევებშია დაშვებული, კერძოდ, როდესაც რომელიმე პარტიის წევრების კონკრეტულ ქმედებებზე მტკიცებულებები[30] სამოქალაქო უსაფრთხოებისა და დემოკარტიისთვის[31] სერიოზულ და მყისიერ საფრთხეს[32] ადასტურებს. მეტიც, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის გარეშეც, უცხოური დაფინანსების აკრძალვა პოლიტიკური პარტიების შემთხვევაშიც ევროპულმა სასამართლომ აქამდე მხოლოდ უცხო სახელმწიფოს ან უცხოური პოლიტიკური პარტიის, და არა ზოგადად “ნებისმიერი სახის უცხორი შემოწირულობის” შეთმხვევაში ჩათვალა დაშვებულად.[33]
მეწარმე სუბიექტებისთვის გამოხატვის თავისუფლების ჩამორთმევა
“ქართულმა ოცნებამ” არ იკმარა კრიტიკული ველის დახშობა არაკომერციულ სფეროში და მიიღო ზომების მეწარმე სუბიექტების ისედაც სუსტი კრიტიკული სიგნალების მოსასპობადაც. კერძოდ, ცვლილებებით ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსს ემატება ახალი შემადგენლობა, რომლის თანახმად მეწარმე იურიდიული პირის საჯარო პოლიტიკური აქტივობა, რომელიც არ არის დაკავშირებული მის ძირითად სამეწარმეო საქმიანობასთან გამოიწვევს პირის დაჯარიმებას − 20 000 ლარის ოდენობით, განმეორების შემთხვევაში კი - 40 000 ლარის ოდენობით. ამ მუხლის შენიშნვით დაკონკრეტებულია, რომ ამ მუხლის მიზნებისათვის პოლიტიკურ აქტივობად მიიჩნევა საქართველოს ხელისუფლებაზე, სახელმწიფო დაწესებულებებზე ან საზოგადოების ნებისმიერ ნაწილზე რაიმე გავლენის მოხდენის მიზნით განხორციელებული ან განსახორციელებელი აქტივობა, რომელიც მიმართული იქნება საქართველოს საშინაო ან საგარეო პოლიტიკის ჩამოყალიბებისკენ, გატარებისკენ ან შეცვლისკენ.[34]
შემოღებული სამართალდარღვევით ბლანკეტურად არის ჩამორთმეული ადამიანის უფლებების სამართლით, მათ შორის, ევროპული კონვენციით უპირობოდ აღიარებული კომერციული ორგანიზაციების გამოხატვის თავისუფლება. ევროპული სასამართლოს თანახმად, კომერციული ორგანიზაციების გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ მაშინ, თუ ამ უფლებით სარგებლობის კონკრეტული შემთხვევა რაიმე ლეგიტიმურ მიზანს ეწინააღმდეგება. ამას საქართველოს წინააღმდეგ მიღებულ საქმეზე გაჩეჩილაძე საქართველოს წინააღმდეგ არც საქართველოს სახელმწიფო უარყოფდა.[35] მეტიც, ევროპული სასამართლო დაუშვებლად მიიჩნევს კერძო ტელევიზიაში “პოლიტიკური რეკლამის” აკრძალვას და სახელმწიფოს აკისრებს პასუხისმგებლობას მაშინაც, თუ ასეთ განთავსებაზე უარი არა თავად, არამედ კონკრეტულმა კერძო ტელევიზიამ განაცხადა.[36]
დასკვნა
შეჯამების სახით, დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები სისტემურად შეუთავსებელია დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სტანდარტებთან. ცვლილებებით სისხლისსამართლებრივი წესით დასჯადი ხდება გაერთიანების თავისუფლებით დაცული ქმედებები, თუ ისინი ნებადართული არ არის მთავრობის მიერ. ეს სრულად აბრუნებს ადამიანის უფლებების ლოგიკას, რომელიც სახელმწიფოს ნებისგან დამოუკიდებელ სიკეთეს გულისხმობს. ეს ცვლილებები ამყარებს არა უფლებებზე დაფუძნებულ (rights-based), არამედ ნებართვებზე დაფუძნებულ სამართლებრივ რეჟიმს (permission-based), სადაც პოლიტიკური გამოხატვა აღარ არის მოქალაქის წინასწარ არსებული უფლება, არამედ სახელმწიფოს მიერ ინდივიდუალურად გაცემული და ნებისმიერ დროს ჩამორთმევადი პრივილეგია.
ზემოთ განხილული საკანონმდებლო ცვლილებების ყველაზე სავალალო შედეგი არა მისი ცალკეული ნაწილები, არამედ მისი სისტემური, კუმულაციური ეფექტია - ქვეყანაში იმგვარი საკანონმდებლო გარემოს შექმნა, სადაც ინდივიდის პოლიტიკური გამოხატვა და თავისუფლება პირობითი ხდება. ეს არ არის დემოკრატიული ჩარჩო, არამედ წესრიგი, რომელიც პოლიტიკას და პოლიტიკურ გამოხატვას მისი ყველაზე ფართო გაგებით სრულად სახელმწიფოს კონტროლირებადს ხდის. შესაბამისად, ამგვარი სამართლებრივი წესრიგი ვერ იქნება თავსებადი დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებათა სტანდარტებთან, რადგან ის სრულად ანადგურებს იმ ინსტიტუციურ და სამართლებრივ პირობებს, რომელიც სახელმწიფოში დემოკრატიული საზოგადოების არსებობის წინაპირობებს ქმნის.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებების საბოლოო მიზანია არა მხოლოდ პოლიტიკური აქტივობის შეზღუდვა, არამედ მოქალაქის სრული დეპოლიტაცია და მისთვის პოლიტიკური თავისუფლებებისა და პოლიტიკური სუბიექტობის პრაქტიკული ჩამორთმევაა. ამავდროულად, მისი ფუნქციაა შიშის ნორმალიზაცია და ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც მოქალაქე განუჭვრეტადი და ფართო შეზღუდვებისა და მაღალი სასჯელების გამო, თავად ზღუდავს საკუთარ აზრს, კავშირს, პროფესიულ არჩევანსა და სიტყვას.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები ნათლად ასახავს მმართველობის იმ მოდელს, რომელსაც ავტორიტარული ლეგალიზმი შეიძლება ეწოდოს. რეჟიმს, სადაც სამართალი აღარ ასრულებს ძალაუფლების შემზღუდავი ნორმატიული ჩარჩოს ფუნქციას, არამედ თავად იქცევა პოლიტიკური კონტროლის მთავარ ინსტრუმენტად. ასეთ პირობებში რეპრესია არ ხორციელდება სამართლის გარეთ ან მის წინააღმდეგ; პირიქით, იგი ფორმალურად კანონიერ სახეს იღებს და სწორედ ამ ფორმალური კანონიერებით ნორმალიზდება. კანონი აქ აღარ არეგულირებს კონკრეტულ ქმედებებს მკაფიო და წინასწარ განჭვრეტადი წესებით, არამედ აწესებს ბუნდოვან, ფართოდ ინტერპრეტირებად კატეგორიებს, რომელთა შინაარსი პოსტ ფაქტუმ განისაზღვრება აღმასრულებელი და მიტაცებული სასამართლო ხელისუფლების მიერ. შედეგად, სამართალი აღარ წარმოადგენს მოქალაქისთვის დაცვას სახელმწიფოსგან, არამედ ხდება მუდმივი იურიდიული საფრთხე, რომელიც წინასწარ ზღუდავს პოლიტიკურ გამოხატვას, აყალიბებს თვითცენზურას და ამყარებს ძალაუფლებას მიკროსკოპული კონტროლითა და ზედამხედველობით.
ამ პარადიგმის ცვლილებას თან ახლავს უფლებების ეროზია, რომელიც ხდება არა ერთჯერადი აკრძალვებით, არამედ ეტაპობრივად და სტრუქტურულად. ფუნდამენტური უფლებები, გამოხატვის, გაერთიანების, პოლიტიკური მონაწილეობის თავისუფლება აღარ აღიქმება როგორც სახელმწიფოსგან დამოუკიდებელი და წინასწარ არსებული სიკეთეები; ისინი გადაიქცევა პირობით შესაძლებლობებად, რომელთა რეალიზება დამოკიდებულია სახელმწიფოს თანხმობაზე, ლოიალობის შეფასებაზე და ადმინისტრაციულ ნებაზე.
დემოკრატიულ სახელმწიფოში სამოქალაქო საზოგადოების დამოუკიდებლობა და ავტონომიურობა წარმოადგენს არა პოლიტიკის სფეროს სუბსიდიარულ დანამატს, არამედ კონსტიტუციური წესრიგის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ საყრდენს. სამოქალაქო ორგანიზაციები და არაფორმალური გაერთიანებები არსებობენ სწორედ როგორც სახელმწიფო ძალაუფლებისგან დამოუკიდებელი სივრცეები, სადაც მოქალაქეები თავისუფლად აყალიბებენ ინტერესებს, აკრიტიკებენ საჯარო პოლიტიკას, აკონტროლებენ ხელისუფლებას და ქმნიან კოლექტიურ პოლიტიკურ სუბიექტობას ინსტიტუციური პოლიტიკის მიღმა. ამ ავტონომიის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ სახელმწიფოს არ გააჩნია არც უფლება და არც კომპეტენცია განსაზღვროს, რა შინაარსის საქმიანობაა „ლეგიტიმური“ სამოქალაქო საზოგადოებისთვის, ვინაიდან ასეთი შეფასება თავისთავად ძალაუფლების კონცენტრაციასა და პოლიტიკური პლურალიზმის ნგრევას იწვევს.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები პირდაპირ ეწინააღმდეგება ამ პრინციპს, რადგან ისინი შლიან ზღვარს სახელმწიფოსა და სამოქალაქო საზოგადოებას შორის და უკანონოდ აქცევენ ავტონომიურ სივრცეებს სახელმწიფო კონტროლის ობიექტად. უცხოურ დაფინანსებასთან, პოლიტიკურ მიზნებთან და „გავლენის მოხდენის შესაძლებლობასთან“ დაკავშირებული ბუნდოვანი კატეგორიების მეშვეობით სახელმწიფო საკუთარ თავს ანიჭებს უფლებამოსილებას, განსაზღვროს არა მხოლოდ ორგანიზაციების სამართლებრივი სტატუსი, არამედ მათი პოლიტიკური ლეგიტიმურობაც. ამგვარად, სამოქალაქო საზოგადოება კარგავს ავტონომიურ სუბიექტობას და გარდაიქმნება სახელმწიფოს მიერ ნებადართულ, რეგულირებულ და დასჯად აქტორად. ასეთ პირობებში სამოქალაქო ორგანიზაციები ვეღარ ასრულებენ ძალაუფლების კრიტიკული კონტროლის ფუნქციას. ეს ტრანსფორმაცია სამოქალაქო საზოგადოებას ართმევს დამოუკიდებელ პოლიტიკურ სივრცედ არსებობის შესაძლებლობას და მას სახელმწიფო მმართველობის დამხმარე, ან დისციპლინირებულ ობიექტად აქცევს, რაც დემოკრატიის ფუნქციონირებას არსებითად აუქმებს.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები ეფუძნება პრევენციული მმართველობის ლოგიკას, რომელიც დემოკრატიულ სახელმწიფოში გამონაკლისი უნდა იყოს, ხოლო ავტორიტარულ რეჟიმებში მმართველობის ნორმად იქცევა. ამ მოდელში სახელმწიფო აღარ რეაგირებს რეალურ, მყისიერ და დამტკიცებულ საფრთხეებზე; ის გამოიგონებს მუდმივ პოტენციურ საფრთხეებს (მაგალითად, „უცხოური გავლენა“, „პოლიტიკური ჩარევა“, „არალეგიტიმური ინტერესი“) და სწორედ ამ ხელოვნურად შექმნილი საგანგებო მდგომარეობის ფონზე ამართლებს უფლებების წინასწარ, მასობრივ და არადიფერენცირებულ შეზღუდვას. საგანგებო ლოგიკა აქ აღარ არის დროებითი ან ექსტრაორდინარული რეაქცია კრიზისზე; ის გარდაიქმნება მუდმივ სამართლებრივ რეჟიმად, რომელიც ყოველდღიურ პოლიტიკურ ცხოვრებას არეგულირებს. ამ პირობებში დემოკრატია ნადგურდება არა ფორმალურად მისი გაუქმებით, არამედ შინაარსობრივად და პრაქტიკაში რადგან ამ რეალობაში მოქალაქეები ინარჩუნებენ სამართლებრივ სტატუსს, მაგრამ კარგავენ უფლებებს, რომ თავისუფლად იფიქრონ, ორგანიზდნენ და იმოქმედონ სოციალური და დემოკრატიული ცვლილებებისთვის, რადგან საგანგებო მდგომარეობის მუდმივი ნარატივი უფლებების შეზღუდვას გარდაუვალ და „აუცილებელ“ რეალობად წარმოაჩენს.
სქოლიო და ბიბლიოგრაფია
[1] Ecodefence and Others v. Russia, nos. 9988/13 and 60 others, §165, 14 June 2022; Andrey Rylkov Foundation and Others v. Russia, nos. 37949/18 and 83 others, 18 June 2024.
[2] Ecodefence and Others v. Russia, §186; Andrey Rylkov Foundation and Others v. Russia, §111;.
[3] Kobaliya and Others v. Russia, nos. 39446/16 and 106 others, § 86, 94-95, 22 October 2024.
[4] Ecodefence and Others v. Russia, nos. 9988/13 and 60 others, §96, 104, 14 June 2022
[5] მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონი, მუხლი 10 (3-6).
[6] Ecodefence and Others v. Russia, §165.
[7] Andrey Rylkov Foundation and Others v. Russia.
[8] Ecodefence and Others v. Russia, §165.
[9] Grande Oriente d’Italia di Palazzo Giustiniani v. Italy, no. 35972/97, ECHR 2001-VIII; Maestri v. Italy [GC], no. 39748/98, ECHR 2004-I.
[10] United Communist Party of Turkey and Others v. Turkey [GC], no. 19392/92, 30 January 1998, § 54, 59; HADEP and Demir v. Turkey, no. 28003/03, 14 December 2010, § 80.
[11] Yazar and Others v. Turkey, nos. 22723/93 and 2 others, 9 April 2002, §49, 88-91; Herri Batasuna and Batasuna v. Spain, nos. 25803/04 and 25817/04, §79, 30 June 2009.
[12] Refah Partisi (the Welfare Party) and Others v. Turkey [GC], nos. 41340/98 and 3 others, §104, 13 February 2003.
[13] მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონი, მუხლი 261 (1). ამასთან, ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, ასეთ ფიზიკურს ევალება შექმნას სპეციალური ფონდი.
[14] იგივე, მუხლი 71.
[15] იგივე, მუხლი 261 (7).
[16] Ecodefence and Others v. Russia, §96, 104.
[17] მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონი, მუხლი 252 (1, 2). ამ მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ანალოგიური ქმედება ასევე ეკრძალება ნებისმიერ პირს რომელიც ასეთი ორგანიზაციის სასარგებლოდ განახორციელებს მას.
[18] იგივე, მუხლი 26 (1, ბ, დ).
[19] იგივე, მუხლი 26 (1, ე).
[20] იგივე, მუხლი 32.
[21] იგივე, მუხლი 33.
[22] იგივე, მუხლი 271.
[23] იგივე, მუხლი 342.
[24] იგივე, მუხლი 342 (11, 12).
[25] იგივე, მუხლი 261 (9).
[26] იხ. ასევე იგივე, მუხლი 26 (7). მ
[27] იგივე, მუხლი 341 (5, 6)
[28] იგივე, მუხლი 341 (3)
[29] Savenko and Others v. Russia, no. 13918/06, § 69, 14 September 2021.
[30] United Communist Party of Turkey and Others v. Turkey [GC], § 54, 59. HADEP and Demir v. Turkey, no. 28003/03, § 80, 14 December 2010.
[31] Yazar and Others v. Turkey, § 49, 88-91; Herri Batasuna and Batasuna v. Spain, § 79.
[32] Refah Partisi (the Welfare Party) and Others v. Turkey [GC], § 104.
[33] Parti nationaliste basque – Organisation régionale d’Iparralde v. France, no. 71251/01, § 47-52, ECHR 2007-II.
[34] ადმინისტრაციულ-სამართალდარღვევათა კოდექსი, მუხლი 15313.
[35] Gachechiladze v. Georgia, no. 2591/19, § 45, 48, 51 22 July 2021.
[36] VgT Verein gegen Tierfabriken v. Switzerland, no. 24699/94, § 44-47, ECHR 2001-VI.
შესავალი
2026 წლის 28 იანვარს „ქართულმა ოცნებამ“ მორიგი ანტიდემოკრატიული და მოქალაქეთა პოლიტიკური თავისუფლებებისთვის დამანგრეველი საკანონმდებლო ცვლილებების მიღება დააანონსა. ცვლილებების თანახმად, ფართოვდება გრანტის ცნება, რაც სახელმწიფოს კონტროლს უქვემდებარებს და კრიმინალიზებას უკეთებს ნებისმიერ პირის პოლიტიკურ თვითგამოხატვას, თუკი ეს პირი ფინანსურ სახსრებს იღებს სხვა სახელმწიფოს მოქალაქის, ან იურიდიული პირისგან. დამატებით, პოლიტიკური პარტიის წევრობა 8 წლის განმავლობაში აეკრძალება მას, ვინც დიდწილად უცხოეთისგან დაფინანსებულ ორგანიზაციაში მუშაობს. პოლიტიკური პარტიებისათვის კანონმდებლობით დადგენილი შეზღუდვები, ფინანსური გამჭვირვალობისა და მონიტორინგის ვალდებულებები ფართოვდება და ვრცელდება ასევე პირზე, რომელიც არ არის პარტია, თუმცა საკუთარი საქმიანობის შინაარსით, მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ჩამოყალიბებასა და განხორციელებაში მონაწილეობით, ემსგავსება პარტიას. დამატებით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დგინდება მეწარმე იურიდიული პირებისთვის, რომლებიც გადაწყვეტენ საჯარო პოლიტიკურ აქტივობას.
ცვლილებების პაკეტი მოიცავს ცვლილებებს „გრანტების შესახებ“ კანონში, სისხლის სამართლის, ადმინისტრაციულ საპროცესო და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსებში, ასევე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ და „სახელმწიფო აუდიტის შესახებ“ ორგანულ კანონებში. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ ცვლილებების განხილვა ჩვეულებრივი, და არა დაჩქარებული პროცედურით არის მოთხოვნილი. პარლამენტში აღნიშნული პაკეტის განხილვა 2 თებერვლიდან იწყება.
„ქართული ოცნების“ წარმომადგენლებმა დაანონსებულ ცვლილებებზე საუბრისას მიუთითეს საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და სხვა ქვეყნების რიგ პოლიტიკოსთა მწვავე შეფასებებზე და მათი მხრიდან ქართული სამოქალაქო საზოგადოებისა და მედიის მხარდაჭერის მზაობაზე, რაც, მათი თქმით, ქვეყნის სუვერენიტეტში უხეში ჩარევაა. შალვა პაპუაშვილის თქმით, „იურიდიულმა პირებმა ნება იბოძონ და თანაბრად მოეპყრონ ყველას და არ გახდნენ პოლიტიკური პლატფორმა. ბიზნესი არის იმისთვის, რომ ბიზნესი აკეთოს. კომერციით იყოს დაკავებული, თუ პოლიტიკა უნდათ, წავიდნენ პოლიტიკაში“. ირაკლი კობახიძის შეფასებით, „არ შეიძლება პოლიტიკური აქტივობა და შინაარსი გარედან ფინანსდებოდეს. შესაბამისად, თუ კონკრეტული ადამიანი უცხოურ დაფინანსებას იყენებს პოლიტიკური შინაარსის გავრცელებისთვის, ის შესაძლოა გახდეს ამ ცვლილებების სუბიექტი“. ტერმინ “პოლიტიკის” ფართო განუჭვრეტელ შინაარსზე კი კობახიძემ მიუთითა, რომ მის შინაარსს შესაბამისი უწყება და საჭიროების შემთხვევაში სასამართლო დაადგენს.
სოციალური სამართლიანობის ცენტრის შეფასებით, „ქართული ოცნების“ მიერ დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები, რომლებიც საქართველოს მოქალაქეებისათვის უცხოურ ქვეყნებთან, ფიზიკურ თუ იურიდიულ პირებთან ნებისმიერი ტიპის ფინანსურ თანამშრომლობას მათი პოლიტიკური თავისუფლებების შეზღუდვის წინაპირობად განიხილავს, ხელისუფლების კონტროლსა და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას უქვემდებარებს, ფაქტობრივად სრულად გასულია კონსტიტუციურ-სამართლებრივი და ადამიანის უფლებათა სტანდარტების ჩარჩოდან. დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და სივრცეების მიღმა მთელს საზოგადოებაზე კონტროლის მოპოვებისა და პოლიტიკური თავისუფლების ამ ხარისხით შეზღუდვის დაანონსებული რეალობა, ბევრად საშიშ სახეს იღებს და ის კიდევ უფრო ინტენსიურ და მასობრივ ფორმებს იღებს, ვიდრე აქამე მიღებული ანტიდემოკრატიული კანონები.. საზოგადოების პოლიტიკური თავისუფლების შეზღუდვისა და კონტროლის ამგვარი ყოვლისმომცველი მცდელობა ფაქტობრივად უპრეცედენტოა თანამედროვე ავტორიტარული რეჟიმების უმეტესობისთვისაც კი, ძირითადად იმეორებს რუსეთსა და ბელორუსში ბოლო წლებში მიღებულ, ე.წ. “მეორე თაობის აგენტების კანონმდებლობის” შინაარსებს და მისი ამ ფორმით მიღების შემთხვევაში სავალალო შედეგები ექნება ქართული სამოქალაქო საზოგადოებისთვის.
უცხოეთთან ნებისმიერი კავშირი, როგორც პირის პოლიტიკური გამოხატვის კრიმინალიზების საფუძველი
28 იანვარს დაანონდებული საკანონმდებლო პაკეტის თანახმად, მნიშვნელოვანი ცვლილებები შედის „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონში, რომლის აღსრულების საკანონმდებლო ჩარჩო სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ზომების განსაზღვრასაც ითვალისწინებს. კერძოდ,
არსებითად ფართოვდება გრანტის ცნება და გრანტად მიიჩნევა:
- სხვა სახელმწიფოს მოქალაქის ან სხვა სახელმწიფოს იურიდიული პირის მიერ საქართველოს მოქალაქისთვის ან საქართველოში ბინადრობის უფლების მქონე პირისათვის, ასევე იმ სხვა სახელმწიფოს იურიდიული პირისათვის, რომლის საქმიანობა არსებითად საქართველოსთან დაკავშირებულ საკითხებზე აქტივობას მოიცავს, ფულადი ან ნატურალური ფორმით გადაცემული სახსრები, რომელიც ხმარდება, ან შეიძლება მოხმარდეს საქართველოს ხელისუფლებაზე, სახელმწიფო დაწესებულებებზე, ან საზოგადოების ნებისმიერ ნაწილზე რაიმე გავლენის მოხდენის რწმენით, ან განზრახვით განხორციელებულ, ან განსახორციელებელ ისეთ საქმიანობას, რომელიც მიმართულია საქართველოს საშინაო, ან საგარეო პოლიტიკის ჩამოყალიბებისკენ, გატარებისკენ, ან შეცვლისკენ, აგრეთვე, ხმარდება, ან შეიძლება მოხმარდეს ისეთ საქმიანობას, რომელიც უცხო ქვეყნის ხელისუფლების ან უცხოური პოლიტიკური პარტიის პოლიტიკური, ან საჯარო ინტერესებიდან, მიდგომებიდან, ან ურთიერთობებიდან გამომდინარეობს.
- ზემოაღნიშული საქმიანობისთვის ფულადი ან ნატურალური ფორმით გადაცემული სახსრები, რომლის სანაცვლოდ გრანტის მიმღები ტექნიკურ დახმარებას ახორციელებს ტექნოლოგიების, სპეციალიზებული ცოდნის, უნარების, ექსპერტიზის გაზიარების, მომსახურების ან/და სხვა სახის დახმარების ფორმით, ასევე უსასყიდლოდ გაწეული ტექნიკური დახმარება იმავე ფორმებით;
- სხვა სახელმწიფოს იურიდიული პირების საქართველოში რეგისტრირებულ წარმომადგენლობებისათვის ფულადი ან ნატურალური ფორმით გადაცემული სახსრები (გამონაკლისია ბიზნეს საქმიანობის მიზნით გადაცემული სახსრები);
აღნიშნული ტიპის გრანტების გაცემისათვის მის გამცემს (დონორს) ესაჭიროება საქართველოს მთავრობის/მისი უფლებამოსილი პირის თანხმობა.
ამასთან, ცვლილებები ფაქტობრივად მათი უკუძალით გავრცელებას ითვალისწინებს. კერძოდ, თუკი კანონით გათვალისწინებულმა პირმა გრანტი ამ კანონის ამოქმედებამდე/კანონმდებლობის დარღვევით მიიღო და ის არ გამოუყენებია, ან პირს მიღებული აქვს გრანტი, რომელიც ადრე მთავრობის თანხმობას არ საჭიროებდა, ვალდებულია, გრანტის გამოყენებაზე თანხმობის მისაღებად კანონის ამოქმედებიდან 1 თვის ვადაში მიმართოს მთავრობას. გადაწყვეტილების მიღებამდე ამ გრანტის გამოყენება იკრძალება და გამოიწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
რაც შეეხება ამ ცვლილებების აღსრულების მექანიზმებს,
- გრანტის გაცემისა და მიღების მონიტორინგს ახორციელებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური;
- სხვა სახელწიფოს იურიდიული პირის მიერ საკუთარი ქართული ფილიალისთვის გრანტის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიღება გამოიწვევს მიმღების დაჯარიმებას გრანტის ორმაგი ოდენობით. მათზე არ ვრცელდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა;
- „გრანტების შესახებ“ კანონის მოთხოვნების დარღვევისთვის გრანტის მიმღებისთვის დგინდება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა ჯარიმით, საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით 6 წლამდე;
- სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის იდენტური ზომა დგინდება ე.წ. „გარე ლობიზმისთვისაც“ - რაც გულიხმობს სხვა სახელმწიფოს მოქალაქისთვის ან იურიდიული პირისთვის საქართველოსთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ საკითხებზე აქტივობის განხორციელების სანაცვლოდ ფულის, ფასიანი ქაღალდის, სხვა ქონების, ქონებრივი სარგებლის ან სხვა რაიმე უპირატესობის პირდაპირ ან არაპირდაპირ გადაცემას.
- სისხლის სამართლის კოდექსით განსაზღვრულ დანაშაულს - ფულის გათეთრებას, ემატება დამამძიმებელი გარემოება - ფულის გათეთრება „საქართველოსთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ საკითხებზე აქტივობების განხორციელების მიზნით“. ამ დანაშაულისთვის პასუხისმგებლობის ზომა 9-დან 12 წლამდე თავისუფლების აღკვეთაა.
საკანონმდებლო პაკეტის განმარტებითი ბარათი, ისევე როგორც ცვლილებების წინა ტალღების შემთხვევაში, მიუთითებს უცხოური გავლენებისაგან საქართველოს სუვერენიტეტის დაცვის მიზანზე. განმარტებითი ბარათის თანახმად, უცხოური დაფინანსების იურიდიული პირების საქმიანობა ამ დრომდე გაუმჭვირვალეა, რასაც ასევე აქტიურად უჭერენ მხარს სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები და ქვეყნების პოლიტიკოსები, რაც ქვეყნის სუვერენიტეტში “უხეშ ჩარევად” არის დანახული, და ავტორთა თქმით, “სახელმწიფოს რეაგირების გარეშე ვერ დარჩება“. აღნიშნულის გათვალისწინებით, განმარტებითი ბარათი პირდაპირ მიუთითებს: „დღესდღეობით უკვე დავის საგანს არ წარმოადგენს და ფაქტობრივად ცალსახად დადასტურებულია, რომ ყოველთვის არსებობის საშიშროება, უცხოური დაფინანსაება საქართველოს სუვერენიტეტის წინააღმდეგ იქნას გამოყენებული“.
დაანონსებული ცვლილებების შინაარსის, ასევე „ქართული ოცნების“ მიერ შემოთავაზებული ოფიციალური დასაბუთებისა და რიტორიკის ანალიზი არაორაზროვნად მიუთითებს ქვეყანაში პოლიტიკური გამოხატვის ტოტალური კონტროლის სურვილსა და ტრაექტორიაზე, რაც საგანგაშოა დემოკრატიული და ადამიანის უფლებათა სტანდარტების გადმოსახედიდან და ავტორიტარიზმის კონსოლიდაციისა და პოლიტიკური თავისუფლებების შეზღუდვის უმძიმეს ფორმებს იღებს.
კერძოდ, „გრანტების შესახებ“ კანონში წინა პერიოდში რამდენიმე ტალღად განხორციელებული ცვლილებები, ასევე “ე.წ. “რუსული კანონი” და ამერიკული FARA-ს ქართული ანალოგი, ქვეყნის სუვერენიტეტის დაცვის მოტივით, უმთავრესად, სამოქალაქო საზოგადოების - არასამთავრობო ორგანიზაციების, ფონდებისა და დამოუკიდებელი მედიაორგანიზაციების საქმიანობის შინაარსის კონტროლისკენ, მათი დაშინებისა და ინსტიტუციური განადგურებისაკენ იყო მიმართული. ამჯერად, დაანონსებული ცვლილებები სცდება სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციულ ფორმებს და ექსპლიციტურად ავრცელებს სახელმწიფოს კონტროლს ინდივიდების პოლიტიკურ გამოხატვაზე, მათ რწმენებზე, ასოციაციებზე, პროფესიულ აქტივობებზე.
ამასთან, კანონმდებლობის წინა ტალღებისგან განსხვავებით, ცვლილებების ოფიციალური არსი უცხოურ დაფინანსებას განიხილავს არა მხოლოდ გამჭვირვალობის პრობლემად, არამედ იმთავითვე საეჭვო წინაპირობად, რაც სხვაგვარად კანონიერ პოლიტიკურ გამოხატვას სისხლისსამართლებრივად დასჯად ქმედებად აქცევს. ამგვარი ტრანსფორმაცია ორაზროვნად მიუთითებს ქვეყანაში მკაცრი ავტორიტარული საკანონმდებლო არქიტექტურის ჩამოყალიბებაზე, სადაც სამართალი მოქმედებს არა როგორც კონკრეტული სფეროს მარეგულირებელი, არამედ პოლიტიკური აგენტობის წინსწრებით შემზღუდავი ფენომენი, სადაც პოლიტიკური გამოხატვა ინსტიტუციური და ორგანიზაციული ფორმებიდან პერსონალურ რისკად იქცევა.
შესაბამისად, ცხადია, რომ დაანონსებული ცვლილებები ფუნდამენტურ წინააღმდეგობაშია დემოკრატიისა და ადამიანის ძირითად უფლებებთან და პოლიტიკური გამოხატვის დაცვის ევროპულ და საერთაშორისო სტანდარტებთან.
ადამიანის უფლებათა კონვენცია დემოკრატიულ სახელმწიფოში პოლიტიკური გამოხატვის თავისუფლებას განსაკუთრებით ფართოდ განმარტავს და მის შეზღუდვას მკაცრად აფასებს. კონვენციის მე-10 და მე-11 მუხლები, რომლებიც გამოხატვისა და გაერთიანების თავისუფლებებს იცავს, ორგანიზაციულ აქტორებთან ერთად უპირველესად ინდივიდუალური თავისუფლებებია, ყველა პირმა თავისუფლად გამოთქვას საკუთარი აზრი, მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, რომლის მიმართაც საჯარო ინტერესი არსებობს. იმავდროულად დაცულია პირის უფლება, გაერთიანდეს ან თვითორგანიზდეს სხვებთან ერთად პოლიტიკური მიზნებისთვის, მათ შორის არაფორმალური გაერთიანების გზით. ევროპული სასამართლო სამოქალაქო ორგანიზაციის უცხოური სახსრებით დაფინანსების ფაქტისთვის არათუ რაიმე ნეგატიური იარლიყის მიკერებას კრძალვას, არამედ თავად დაფინანსების მიღების ფაქტს აქცევს გაერთიანების თავისუფლებით დაცულ სფეროში.[1] შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას “ქართული ოცნება” უფლებით სარგებლობად აღიარებული ქმედებისთვის ადგენს, თუ ის მის მიერ ნებადართული არ არის. ეს ზოგადად უფლების - როგორც სახელმწიფოს ნებისგან დამოუკიდებელი სიკეთის - არსს უარყოფს და უფლებრივი სტანდარტის დარღვევის არაორდინალური შემთხვევაა.
ინიცირებული ცვლილების პაკეტი პირდაპირ უგულებელყოფს პირის გამოხატვისა და გაერთიანებების თავისუფლებებს, როდესაც ადგენს, რომ ინდივიდი, რომელიც უცხოური წყაროდან იღებს ნებისმიერ ფინანსურ ან სხვა ტიპის დამხმარებას/შემოსავალს - როგორც კონსულტანტი, მკვლევარი თუ უბრალოდ მოქალაქე - შესაძლოა გახდეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის სუბიექტი, თუკი სახელმწიფო მის გამოხატვას ან ქმედებას ჩათვლის როგორც “პოლიტიკურს”. საჭირო არ არის პოლიტიკური პარტიის ან სამოქალაქო ორგანიზაციის წევრობა თუ საჯარო ადვოკატირება. უბრალოდ საკმარისია, რომ პირის გამოხატვამ “შესაძლოა გავლენა მოახდინოს საზოგადოებაზე ან საჯარო ინსტიტუტებზე”.
კონვენციის პერსპექტივიდან, უპირველესად, ამგვარი შეზღუდვები იმთავითვე ქმნის განსაკუთრებული ხარისხის მსუსხავ ეფექტს[2] პირებისთვის იმ სფეროში - რომელიც გამოხატვის თავისუფლების დაცვის ყველაზე მაღალი სტანდარტებით სარგებლობს. დამძიმებულ “უცხოური აგენტების შესახებ” რუსულ კანონთან მიმართებით ევროპულმა სასამართლომ საჭიროდ ჩათვალა პირდაპირ აღიარებინა, რომ შეზღუდვებისა და სანქციების სიმძიმეს არაფერი საერთო არ ჰქონდა გამჭვირვალობის ინტერესთან და მათ უკან სახელმწიფოს (ბოროტი) განზრახვა იდგა. სასამართლოს სიტყვებით, ‘საჯარო სივრცესა და სამოქალაქო ჩართულობაზე “მსუსხავი ეფექტი”’ [...] აღარ ჯდებოდა დემოკრატიული საზოგადოების ცნებაში და “ტოტალიტარული” რეჟიმის ელემენტებს ატარებდა.[3] მართლაც, პოლიტიკური გამოხატვის ბუნდოვანი რეგულირება და სისხლისსამართლებრივი დასჯა, მითუმეტეს თავისუფლების აღკვეთით, ინდივიდებს თვითცენზურისკენ უბიძგებს, რადგან მათთვის გაურკვეველია, როგორ მოახდენს სახელმწიფო მათი აზრის, მიზნების, ასოციაციების ინტერპრეტაციას და გახდებიან თუ არა ისინი სისხლისსამართლებრივი დევნის სუბიექტები, რაც ტოტალიტარი სახელმწიფოებისთვის დამახასიათებელ რეალობას ქმნის.
თავის მხრივ, დაანონსებულ შეზღუდვებს კრიტიკულად საშიშად აქცევს “პოლიტიკური აქტივობის”, “პოლიტიკის” უკიდურესად ფართო და ბუნდოვანი შინაარსი. მეტიც, კანონი სისხლისსამართლებრივად დასჯადად აცხადებს არამხოლოდ აქტივობას, არამედ მიზანს, რწმენას, მომავალში შესაძლო აქტივობას. ხოლო ამ უკიდურესად ბუნდოვანი ტერმინების განმარტება, ირაკლი კობაძიხის მითითებით, აღმასრულებელ და სასამართლო ორგანოებზეა მინდობილი, რომლებიც საქართველოს დღევანდელ რეალობაში სრულად მიტაცებულია და საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლებების კონტროლის ფუნქციის შესრულების ნაცვლად, მათი სადამსჯელო ინსტრუმენტის ფუნქციას ასრულებს.
ამგვარად, ინდივიდისთვის მისი გამოხატვის თუ ქმედების კანონიერება და დასჯადობა დამოკიდებულია არა მის ქმედებაზე, არამედ იმაზე, ავტორიტარული სახელმწიფო ინსტიტუტები ამას რა ინტერპრეტაციას მიანიჭებს. ამგვარი განმარტება კი დაუშვებელია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის თანახმად, რომელიც გამოხატვისა და გაერთიანებების თავისუფლების შეზღუდვის შეფასების საწყის წერტილად შეზღუდვის მკაფიოდ და ორაზროვნად ჩამოყალიბებას მიიჩნევს. პოლიტიკური გამოხატვის უკიდურესად ბუნდოვანი და აბსტრაქტული რეგულირება არ აკმაყოფილებს სამართლებრივი განსაზღვრულობის მოთხოვნებს. მაგალითისათვის, “პოლიტიკური საქმიანობის” ამგვარი ბუნდოვანი განმარტება, რუსული “უცხოური აგენტების შესახებ” კანონის საქმეზე[4] ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით, განჭვრეტადობის სტანდარტებს ეწინააღმდეგება. სასამართლოს მითითებით, რუსეთში მიღებული ეს კანონი ტერმინ “პოლიტიკურს” ფაქტობრივად უთანაბრებდა დემოკრატიული სახელმწიფოს ფუნქციონირებასთან კავშირში ნებისმიერი ტიპის საქმიანობას, მათ შორის ადამიანის უფლებათა დაცვას და მასზე ადვოკატირებას.
იმ პირობებში კი, როდესაც პირის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა პოლიტიკური გამოხატვისთვის ეფუძნება გაურკვეველ, ბუნდოვან კონცეფციებს და მათ პოსტ ფაქტუმ ინტერპრეტაციებს მიტაცებული სახელმწიფო ინსტიტუტების და სასამართლოს რეალობაში, სამართალი აღარ ფუნქციონირებს, როგორც წინასწარ დადგენილი წესი, რომელიც საზოგადოებამ უნდა შეასრულოს, არამედ იქცევა სადამსჯელო და კონტროლის იარაღად.
ცალკე შეფასების საგანია პოლიტიკური გამოხატვის სისხლისსამართლებრივი დასჯადობა და პასუხისმგებლობის მასშტაბები, რაც დაანონსებულ ცვლილებებს დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებებების დაცვის იდეასთან სრულიად შეუთავსებლად აქცევს. 6 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა გრანტთან დაკავშირებული კანონის დარღვევისათვის და 12 წლამდე პატიმრობა დაკავშირებული “პოლიტიკურ აქტივობასთან” პოლიტიკურ უფლებებში ჩარევის ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი შემთხვევაა ევროპის მასშტაბით. როგორ აღინიშნა, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია პოლიტიკური გამოხატვის სისხლისსამართლებრივი წესით დასჯადომაზე განსაკუთრებით მკაცრ კონტროლს ავრცელებს. სასამართლოს პრაქტიკა მიუთითებს, რომ კრიმინალიზება მხოლოდ უკიდურესად აუცილებელ შემთხვევებში შესაძლოა იქნას დაშვებული. შესაბამისად, დაანონსებული ცვლილებები ფაქტობრივად უგულებელყოფს პროპორციულობის პრინციპს და , გაცხადებულად მიუთითებს, რომ უცხოეთთან დაკავშირებული პოლიტიკური გამოხატვა იმთავითვე საეჭვო და სახიფათოა და დასჯას პრევენციული, დამაშინებელი ეფექტი აქვს, ვიდრე სამართლიანობის აღდგენის. აღნიშნულს ფაქტობრივად ეგზისტენციალური შედეგები აქვს ფიზიკური პირებისთვის - თავისუფლების შეზღუდვა, პოლიტიკური ცხოვრებიდან გამორიცხვა (მათ შორის პარტიის წევრობის აკრძალვა 8 წლის განმავლობაში), რეპუტაციული სტიგმა და ხანგრძლივი კონტროლი. ამგვარი შეზღუდვების კუმულაციური ეფექტი დეფაქტო სამოქალაქო “სიკვდილს” უტოლდება და ინდივიდს პოლიტიკურ აგენტობას ართმევს, რაც, ცხადია, რომ ეწინააღმდეგება სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საბასიზო სტანდარტებს და გამოუსწორებელ დარტყმას აყენებს დემოკრატიულ საზოგადოებას, რომელიც უპირველესად აზრთა პლურალიზმს და პოლიტიკურ მონაწილეობას გულისხმობს.
დაანონსებულ საკანონმდებლო ცვლილებებში კიდევ ერთი შემაშფოთებელი საკითხი მათი რეტროაქტიულად გავრცელებაა, მიუხედავად იმისა, რომ განმარტებითი ბარათი და “ქართული ოცნების” წარმომადგენელთა რიტორიკა საპირისპიროზე აპელირებს. კერძოდ, უკვე კანონის დაცვით მიღებული გრანტის გამოყენებისათვის პოსტ ფაქტუმ სახელმწიფოს სავალდებულო თანხმობის წინაპირობის დადგენა და სისხლისსამართლის პასუხისმგებლობა ფუნდამენტურ წინააღმდეგობაშია სამართლებრივი განჭვრეტადობისა და განსაზღვრულობის პრინციპებთან და არღვევს არამხოლოდ ადამიანის უფლებათა კონვენციის მე-7 მუხლით დაცულ უფლებას, კანონის გარეშე დასჯის აკრძალვაზე, არამედ ასევე ფართო, კანონზე დაფუძნებული წესრიგის მოთხოვნებს..სასამართლო პრაქტიკა არაორაზროვნად მიუთითებს, რომ იქაც კი სადაც ფორმალური რეტროაქტიულობა არ არის დადგენილი, ზომები, რომლებიც რეტროაქტიულად ცვლის წარსულში კანონიერი ქმედების სამართლებრივ შედეგებს, არღვევს კონვენციის მოთხოვნებს.
ბოლოს, შედარებით-სამართლებრივი პერსპექტივისითვის უნდა აღინიშოს, რომ დაანონსებული ცვლილებები, საკუთარი სიმძაფრით, ყველაზე მეტად ემსგავსება რუსეთსა და ბელორუსში ბოლო წლებში ჩამოყალიბებულ ე.წ. “მეორე თაობის უცხოური აგენტების” კანონმდებლობას, როდესაც სამოქალაქო სექტორის ორგანიზაციულ ფორმებზე პირველადი ფოკუსირება შემდგომში ინდივიდებზე გავრცელდა და მიზანში ამოიღო აქტივისტები, ჟურნალისტები და უბრალოდ კერძო ინდივიდები. ამ რეჟიმების მახასიათებელია სწორედ პასუხისმგებლობის პერსონალიზება - იდეა, რომ ინდივიდის რწმენები, კავშირები და პროფესიული ურთიერთობები იმთავითვე იქცევა სახელმწიფოსთვის რისკის შემცველად უცხოეთთან ნებისმიერი კავშირის პირობებში. ამ ტიპის ავტორიტარიზმს გამოარჩევს სწორედ მსგავსი ტრაექტორია - დაარეგულიროს არა ქმედება, არამედ პოლიტიკური იდენტობა და მიზნები, რაც დემოკრატიის იდეას ანგრევს.
სწორედ მსგავს ტრაექტორიას მიჰყვება სამწუხაროდ საქართველო, როდესაც კანონმდებლობა შლის ზღვარს ინდივიდსა და პოლიტიკურ აქტორებს შორის, პირად ცხოვრებასა და სისხლის სამართალს შორის. აქვე უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ კანონის საფარქვეშ მოქცეული შეზღუდვები, რომლებიც პოლიტიკური რეპრესიის მიზნებისთვის გამოიყენება ექსპლიციტურად არის შეზღუდული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით, და მისი მე-18 მუხლის დარღვევას წარმოადგენს და ამგვარ მიზნებს კონვენციასთან შეუსაბამოდ მიჩნევს.
სამოქალაქო საზოგადეობის წევრების პარტიულ საქმიანობაში ჩართვის შეზღუდვა და პარტიულ პოლიტიკაში ჩართვამდე მათზე პარტიებისთვის მოქმედი ზედამხედველობის რეჟიმის გავრცელება
მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში დაანონსებული ცვლილებების აბსურდულობა, ერთი მხრივ, სამოქალაქო საზოგადოებისთვის პარტიულ პოლიტიკაზე დაშვების აკრძალვა, ხოლო მეორე მხრივ, პოლიტიკაში ჩართვამდეც მათზე პარტიებისთვისაც დამძიმებული (იხ. 2026 წლის 17 დეკ. ცვლილებები) ზედამხედვლობის რეჟიმის გავრცელება, მხოლოდ იმით აიხსნება, რომ “ქართულ ოცნებას” სისრულეში მოჰყავს “ბოროტი განზრახვა” სრულად მოასუფთავოს ინსტიტუციური პოლიტიკური და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების სასიცოცხლო ველი, მათ შორის, შეუძლებელი გახადოს მსგავსი ავტოკრატიული კანონების დასაბუთებული კრიტიკა.
- პოლიტიკურ პარტიაში გაერთიანების აკრძალვა სამოქალაქო საზოგადოების წევრების მხრიდან უფლებით სარგებლობის გამო
მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში დაანანონსებული ცვლილებებით პოლიტიკური პარტიის წევრობა 8 წლის განმავლობაში აეკრძალებათ პირებს, რომლებიც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე შემოსავალს (სრულად ან ნაწილობრივ) იღებენ იმ ორგანიზაციისგან, რომლის წლიური შემოსავლის 20%-ზე მეტი უცხოური ძალისგან აქვს მიღებული. პოლიტიკური პარტიის წევრების მიერ ასეთ ორგანიზაციაში დასაქმების ფაქტის დასადგენად სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს ენიჭება მათ ფინანსურ საქმიანობაზე მონიტორინგის დისკრეცია, რაც პარტიებზე კონტროლის დამატებითი ინსტრუმენტიც ხდება.[5] განმარტებითი ბარათის თანახმად, აღნიშნული ცვლილება ემსახურება პოლიტიკური პარტიების იმ პირებისგან დაცლას, რომელთაც ამოძრავებს ქართულ სახელმწიფოებრიობაზე უპირატესი და მის ფარგლებს მიღმა არსებული გარე ინტერესი.
ფაქტობრივად, ეს ცვლილებები იმეორებს ზემოთ განხილულ 2015 წლის რუსულ საკანონმდებლო ცვლილებებს, რომელზეც ევროპულმა სასამართლომ გაერთიანების თავისუფლების დარღვევა დაადგინა. რუსულმა კანონმა მთავრობას მიანიჭა სამოქალაქო ორგანიზაციების “არასასურველად” [undesirable] მონიშვნის უფლებამოსილება, თუ ჩაითვლებოდა, რომ ისინი ანტირუსულ ინტერესებს ემსახურებოდნენ. საქართველოში მიღებულ ამ ბოლო ცვლილებასაც ანალოგიური მიზანი და ეფექტი აქვს, უცხოური დაფინანსების მიღების ფაქტი (ბოლო 8 წლის განმავლობაში), რაც თავის მხრივ გაერთიანების თავისუფლებით დაცული სფეროა,[6] პირის პარტიულ პოლიტიკაში მონაწილეობის არასასურველად მიჩნევის ავტომატურ საფუძვლად აქციოს,[7] და ამით პარტიული პოლიტიკისთვის ყველაზე კომპეტენტურ და დამოუკიდებელ სეგმენტს სრულად დაუხუროს მასში მონაწილეობის შესაძლებლობა.
ცხადია, ეს ცვლილება იმიტომაც ეწინააღმდეგება გაერთიანების თავისუფლების სტანდარტს, რომ პირს პოლიტიკური პარტიის წევრობა ეკრძალება ისეთი ქმედებისთვის - უცხოური დაფინანსების მოპოვებისა და გამოყენებისთვის - რაც თავისთავად გაერთანების თავისუფლებით დაცული ინტერესია.[8] უფლებით სარგებლობის ფაქტი არ შეიძლება გახდეს არათუ სხვა ფუნდამენტური უფლებით, არამედ ზოგადად რაიმე პრივილეგიით სარგებლობაზე უარის თქმის საფუძველიც,[9] მითუმეტეს, ისეთ მნიშვნელოვან სფეროში, როგორც პოლიტიკური პარტიების საქმიანობაა. სწორედ იმიტომ, რომ პოლიტიკური პარტიების საქმიანობაში ჩარევა დემოკრატიის ფუნქციონირებას სერიოზულ საფრთხეს უქმნის, მისი აკრძალვა/დაშლა მხოლოდ ისეთ ვიწროდ განსაზღვრულ შემთხვევებშია დაშვებული, როდესაც რომელიმე პარტიის კონკრეტულ ქმედებებზე მტკიცებულებები[10] სამოქალაქო უსაფრთხოებისა და დემოკარტიისთვის[11] სერიოზულ და მყისიერ საფრთხეს[12] ადასტურებს.
- სამოქალაქო ორგანიზაციების საქმიანობის პოლიტიკურ პარტიებთან გათანაბრებისა და ახალი კონტრილის მექანიზმების დაწესება
მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში დაანონსებული ცვლილებებით ტერმინი „განცხადებული საარჩევნო მიზანი” ჩანაცვლდება ტერმინით „განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზანი”, რაც ემსახურება პოლიტიკური პარტიებსა და გაცხადებული საარჩევნო მიზნის მქონე (მათ შორის, ფიზიკური) პირებისთვის დაწესებული ყველა შეზღუდვის გავრცელებას ისეთ ორგანიზაციებსა და ფიზიკურ პირებზე,[13] რომელთა საქმიანობა საზოგადოებრივ ინტერესებს ემსახურება, მაგალითად, სახელმწიფო პოლიტიკების კრიტიკასა და მათზე საზოგადოების ინფორმირებას გულისხმობს. საკანონმდებლო ცვლილებებით, გაცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირად მიიჩნევა სუბიექტი, “რომელიც არ არის რეგისტრირებული პოლიტიკურ პარტიად, თუმცა თავისი საქმიანობის შინაარსითა და საჯარო მოქმედებით, მათ შორის, მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ჩამოყალიბებასა და განხორციელებაში მონაწილეობით, არსებითად ჰგავს პოლიტიკურ პარტიას.”[14] ასეთი ფართო განმარტებით, გაცხადებული საარჩევნო მიზნის მქონე სუბიექტებად შესაძლოა ჩაითვალონ მაგალითად, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის არაადაპტირებული გარემოს პრობლემებზე, არჩევნების დაკვირებაზე, იურიდიულ კონსულტაციაზე მომუშავე ორგანიზაციები და პირები. ორგანიზაციას ან პირს პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე სუბიექტის სტატუსს ანიჭებს აუდიტის სამსახური, რომლის გადაწყვეტილება ასეთი სტატუსის მინიჭების თაობაზე არ ჩერდება სასამართლოში გასაჩივრების შემთვევაშიც.[15] განმარტებითი ბარათის თანახმად, ეს ცვლილება ემსახურება საკითხის სრულყოფილ რეგულირებას, რათა უზრუნველყოფილი იყოს სამართლებრივი რეგულირების შინაარსობრივი დაზუსტება, გაფართოება და მისი ეფექტიანობის ზრდა.
როგორც ავღნიშნეთ, “პოლიტიკური საქმიანობის” ფართო განმარტების პრაქტიკა განჭვრეტადობის სტანდარტის დარღვევად მიიჩნია ევროპულმა სასამართლომ რუსული “უცხოური აგენტების შესახებ” კანონის კონტექსტში, რომელიც “პოლიტიკურს” აიგივებდა დემოკრატიული სახელმწიფოს ფუნქციონირებასთან დაკავშირებულ ნებისმიერ საქმიანობასთან, მათ შორის, ადამიანის უფლებების ადვოკატირებასთან.[16] განმარტებითი ბარათი ეჭვს არ იწვევს, რომ “საარჩევნო მიზნის” ჩანაცვლება “პარტიულ-პოლიტიკური მიზნით” ანალოგიურად ემსახურება მის ქვეშ ძირითადი სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მოქცევასა და კრიტიკული ხმების სრულ და უფრო ეფექტურ დახშობას.
პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის შერაცხვით ასეთ ორგანიზაციებსა და პირებზე დამატებული კონტროლის მექანიზმები მოიცავს როგორც საქმიანობის შეზღუდვას, დამატებითი ბიუროკრატიული ტვირთის დაკისრებას, ასევე სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის შერაცხვით აეკრძალებათ მატერიალურ ან არამატერიალურ ფასეულობათა გადაცემა, ასევე რაიმე მომსახურების გაწევა. მაგალითად, პარტიების მსგავსად, ასეთ ორგანიზაციებს აეკრძალებათ შშმ პირებისთვის დამხმარე საშუალებებით უზრუნველყოფა, არჩევნების დამკვირვებლებისთვის დღიური მივლინების ანაზღაურება, იურიდიული მომსახურების გაწევა.[17]
სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს ცვლილებებით შეეზღუდებათ შემოწირულობის მიღება საქართველოში ან საქართველოს ფარგლების გარეთ რეგისტრირებული იურიდიული პირისგან ან/და პირთა სხვა სახის გაერთიანებისგან, ასევე სხვა სახელმწიფოს ხელისუფლების სისტემის შემადგენელი სუბიექტისგან. გრანტების შესახებ კანონით, ამის შესაძლებლობა ისედაც მთავრობის წინასწარ ნებართვაზეა დამოკიდებული, და ფაქტობრივად ჩაკეტილია, თუმცა, პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებებით, და გაცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირებად საზოგადოებრივი ორგანიზაციების შერაცხვით, უცხოური წარმომავლობის შემოწირულობების მიღება თეორიულადაც უგამონაკლისოდ აკრძალული ხდება.[18]
მეტიც, ადგილობრივი შემოწირულობების მიღებაც უკიდურესად რთულდება საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისთვის, რადგან მცირე ოდენობის შემთხვევაშიც დაცული არ არის შემომწირველის ანონიმურობა და შემომწირველების პერსონალურ მონაცემებს ყოველთვიურად საჯაროდ გამოაქვეყნებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური.[19]
პარტიების მსგავსად, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს დაეკისრებათ წლიური ფინანსური დეკლარაციის წარდგენის,[20] წლიური საქმიანობის ფინანსური აუდიტის ჩატარების,[21] შემოწირულობების შესახებ ყოველთვიურად ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებება.[22]
ამ ვალდებულებების შეუსრულებლობისთვის სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების დაჯარიმების მოთხოვნით სახელმწიფოს აუდიტის სამსახურს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს.[23] მეტიც, აუდიტის სამსახურს ენიჭება უფლებამოსილება, ამ ორგანიზაციების ქონებას თავად დაადოს ყადაღა სასამართლოს მიერ აღნიშნული დაჯარიმების და ყადაღის დადების გადაწყვეტილებების დადასტურებამდეც.[24]
საკანონმდებლო ცვლილებები არ შემოიფარგლება ჯარიმის შესაძლებლობით და ითვალისწინებს სამოქალაქო საზოგადოების ხელმძღვანელის ან საზოგადოებრივ საკითხებზე მომუშავე ფიზიკურის პირის სისხლის სამართლებრივი წესით დასჯის შესაძლებლობასაც. სსკ-ის 355 მუხლის არსებულ ვერსიას, რომელიც დღეს შესაბამისი პოლიტიკური თანამდებობის მქონე პირების მიერ ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციის განმეორებით წარუდგენლობას და დეკლარაციაში განზრახ არასრული ან არასწორი მონაცემის შეტანას სჯის, ემატება ახალი შემადგენლობა, რომელიც განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე სუბიექტის მიერ აკრძალული შემოწირულების მიღებას, დეკლარაციის წარუდგენლობას ან დადგენილ ვადაში ხარვეზის გამოუსწორებლობას დასჯის, მათ შორის, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე.[25]
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებებით,, სისხლის სამართლის კოდექსს ემატება პოლიტიკური პარტიის ხელმძღვანელი პირის პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმაც (3192 მუხლი), რომელიც პოლიტიკური პარტიის მიერ ნებისმიერი სახის უცხოური შემოწირულების მიღებისთვის პარტიის ხელმძღვანელ პირს სჯის, მათ შორის, თავისუფლების აღკვეთით ვადით ექვს წლამდე.[26]
ამასთან, 2025 წლის 17 დეკემბრის ცვლილებით, რომელიც ძალაში 2 მარტს შედის, სახელმწიფო აუდიტის სამსახური უფლებამოსილია სასამართლოს ჩართულობით ასეთ სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების ან საზოგადეობრივ საკითხებზე მომუშავე პირების შესახებ არასაჯარო ინფორმაციაც გამოითხოვოს,[27] ასევე მათ შესახებ ინფორმაციის მოპოვების მიზნით მაგისტრატი მოსამართლის წინაშე დაკითხოს ნებისმიერი ფიზიკური პირიც.[28]
პოლიტიკური პარტიებისგან განსხვავებით, რომლებიც სახელმწიფო ბიუჯეტიდან იღებენ დაფინანსებას, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების საქმიანობის თავისუფლება უფრო ფართოა და ის არ შეიძლება დაექვემდებაროს პარტიებისთვის დამახასიათებელ კონტროლს. მეტიც, ევროპულმა სასამართლომ არათუ სამოქალაქო საზოგადეობის ორგანიზაციების, არამედ პოლიტიკური პარტიების შემთხვევაშიც კი, ფორმალური მოთხოვნებისა და პროცედურებისა დაუცველობისთვის პოლიტიკური პარტიის საქმიანობის შეჩერების მსგავსი ინტენსიური ზომების გამოყენება დაუშვებლად მიიჩნია.[29] ცხადია, ანალოგიური ან უფრო მკაცრი იქნება ევროპული სასამართლოს მიდგომა ასეთ შემთხვევებში სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის გამოყენების შემთხვევაში.
რაც შეეხება პოლიტიკური პარტიის ხელმძღვანელის სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას უცხოური დაფინანსების შემთხვევაში, აქაც ამ ღონისძიების ინტენსივობიდან და პარტიაზე მისი გავლენიდან გამომდინარე, ევროპული სასამართლოს სტანდარტით, ის მხოლოდ ზემოთგანხილულ ვიწროდ განსაზღვრულ შემთხვევებშია დაშვებული, კერძოდ, როდესაც რომელიმე პარტიის წევრების კონკრეტულ ქმედებებზე მტკიცებულებები[30] სამოქალაქო უსაფრთხოებისა და დემოკარტიისთვის[31] სერიოზულ და მყისიერ საფრთხეს[32] ადასტურებს. მეტიც, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის გარეშეც, უცხოური დაფინანსების აკრძალვა პოლიტიკური პარტიების შემთხვევაშიც ევროპულმა სასამართლომ აქამდე მხოლოდ უცხო სახელმწიფოს ან უცხოური პოლიტიკური პარტიის, და არა ზოგადად “ნებისმიერი სახის უცხორი შემოწირულობის” შეთმხვევაში ჩათვალა დაშვებულად.[33]
მეწარმე სუბიექტებისთვის გამოხატვის თავისუფლების ჩამორთმევა
“ქართულმა ოცნებამ” არ იკმარა კრიტიკული ველის დახშობა არაკომერციულ სფეროში და მიიღო ზომების მეწარმე სუბიექტების ისედაც სუსტი კრიტიკული სიგნალების მოსასპობადაც. კერძოდ, ცვლილებებით ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსს ემატება ახალი შემადგენლობა, რომლის თანახმად მეწარმე იურიდიული პირის საჯარო პოლიტიკური აქტივობა, რომელიც არ არის დაკავშირებული მის ძირითად სამეწარმეო საქმიანობასთან გამოიწვევს პირის დაჯარიმებას − 20 000 ლარის ოდენობით, განმეორების შემთხვევაში კი - 40 000 ლარის ოდენობით. ამ მუხლის შენიშნვით დაკონკრეტებულია, რომ ამ მუხლის მიზნებისათვის პოლიტიკურ აქტივობად მიიჩნევა საქართველოს ხელისუფლებაზე, სახელმწიფო დაწესებულებებზე ან საზოგადოების ნებისმიერ ნაწილზე რაიმე გავლენის მოხდენის მიზნით განხორციელებული ან განსახორციელებელი აქტივობა, რომელიც მიმართული იქნება საქართველოს საშინაო ან საგარეო პოლიტიკის ჩამოყალიბებისკენ, გატარებისკენ ან შეცვლისკენ.[34]
შემოღებული სამართალდარღვევით ბლანკეტურად არის ჩამორთმეული ადამიანის უფლებების სამართლით, მათ შორის, ევროპული კონვენციით უპირობოდ აღიარებული კომერციული ორგანიზაციების გამოხატვის თავისუფლება. ევროპული სასამართლოს თანახმად, კომერციული ორგანიზაციების გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ მაშინ, თუ ამ უფლებით სარგებლობის კონკრეტული შემთხვევა რაიმე ლეგიტიმურ მიზანს ეწინააღმდეგება. ამას საქართველოს წინააღმდეგ მიღებულ საქმეზე გაჩეჩილაძე საქართველოს წინააღმდეგ არც საქართველოს სახელმწიფო უარყოფდა.[35] მეტიც, ევროპული სასამართლო დაუშვებლად მიიჩნევს კერძო ტელევიზიაში “პოლიტიკური რეკლამის” აკრძალვას და სახელმწიფოს აკისრებს პასუხისმგებლობას მაშინაც, თუ ასეთ განთავსებაზე უარი არა თავად, არამედ კონკრეტულმა კერძო ტელევიზიამ განაცხადა.[36]
დასკვნა
შეჯამების სახით, დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები სისტემურად შეუთავსებელია დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სტანდარტებთან. ცვლილებებით სისხლისსამართლებრივი წესით დასჯადი ხდება გაერთიანების თავისუფლებით დაცული ქმედებები, თუ ისინი ნებადართული არ არის მთავრობის მიერ. ეს სრულად აბრუნებს ადამიანის უფლებების ლოგიკას, რომელიც სახელმწიფოს ნებისგან დამოუკიდებელ სიკეთეს გულისხმობს. ეს ცვლილებები ამყარებს არა უფლებებზე დაფუძნებულ (rights-based), არამედ ნებართვებზე დაფუძნებულ სამართლებრივ რეჟიმს (permission-based), სადაც პოლიტიკური გამოხატვა აღარ არის მოქალაქის წინასწარ არსებული უფლება, არამედ სახელმწიფოს მიერ ინდივიდუალურად გაცემული და ნებისმიერ დროს ჩამორთმევადი პრივილეგია.
ზემოთ განხილული საკანონმდებლო ცვლილებების ყველაზე სავალალო შედეგი არა მისი ცალკეული ნაწილები, არამედ მისი სისტემური, კუმულაციური ეფექტია - ქვეყანაში იმგვარი საკანონმდებლო გარემოს შექმნა, სადაც ინდივიდის პოლიტიკური გამოხატვა და თავისუფლება პირობითი ხდება. ეს არ არის დემოკრატიული ჩარჩო, არამედ წესრიგი, რომელიც პოლიტიკას და პოლიტიკურ გამოხატვას მისი ყველაზე ფართო გაგებით სრულად სახელმწიფოს კონტროლირებადს ხდის. შესაბამისად, ამგვარი სამართლებრივი წესრიგი ვერ იქნება თავსებადი დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებათა სტანდარტებთან, რადგან ის სრულად ანადგურებს იმ ინსტიტუციურ და სამართლებრივ პირობებს, რომელიც სახელმწიფოში დემოკრატიული საზოგადოების არსებობის წინაპირობებს ქმნის.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებების საბოლოო მიზანია არა მხოლოდ პოლიტიკური აქტივობის შეზღუდვა, არამედ მოქალაქის სრული დეპოლიტაცია და მისთვის პოლიტიკური თავისუფლებებისა და პოლიტიკური სუბიექტობის პრაქტიკული ჩამორთმევაა. ამავდროულად, მისი ფუნქციაა შიშის ნორმალიზაცია და ისეთი გარემოს შექმნა, სადაც მოქალაქე განუჭვრეტადი და ფართო შეზღუდვებისა და მაღალი სასჯელების გამო, თავად ზღუდავს საკუთარ აზრს, კავშირს, პროფესიულ არჩევანსა და სიტყვას.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები ნათლად ასახავს მმართველობის იმ მოდელს, რომელსაც ავტორიტარული ლეგალიზმი შეიძლება ეწოდოს. რეჟიმს, სადაც სამართალი აღარ ასრულებს ძალაუფლების შემზღუდავი ნორმატიული ჩარჩოს ფუნქციას, არამედ თავად იქცევა პოლიტიკური კონტროლის მთავარ ინსტრუმენტად. ასეთ პირობებში რეპრესია არ ხორციელდება სამართლის გარეთ ან მის წინააღმდეგ; პირიქით, იგი ფორმალურად კანონიერ სახეს იღებს და სწორედ ამ ფორმალური კანონიერებით ნორმალიზდება. კანონი აქ აღარ არეგულირებს კონკრეტულ ქმედებებს მკაფიო და წინასწარ განჭვრეტადი წესებით, არამედ აწესებს ბუნდოვან, ფართოდ ინტერპრეტირებად კატეგორიებს, რომელთა შინაარსი პოსტ ფაქტუმ განისაზღვრება აღმასრულებელი და მიტაცებული სასამართლო ხელისუფლების მიერ. შედეგად, სამართალი აღარ წარმოადგენს მოქალაქისთვის დაცვას სახელმწიფოსგან, არამედ ხდება მუდმივი იურიდიული საფრთხე, რომელიც წინასწარ ზღუდავს პოლიტიკურ გამოხატვას, აყალიბებს თვითცენზურას და ამყარებს ძალაუფლებას მიკროსკოპული კონტროლითა და ზედამხედველობით.
ამ პარადიგმის ცვლილებას თან ახლავს უფლებების ეროზია, რომელიც ხდება არა ერთჯერადი აკრძალვებით, არამედ ეტაპობრივად და სტრუქტურულად. ფუნდამენტური უფლებები, გამოხატვის, გაერთიანების, პოლიტიკური მონაწილეობის თავისუფლება აღარ აღიქმება როგორც სახელმწიფოსგან დამოუკიდებელი და წინასწარ არსებული სიკეთეები; ისინი გადაიქცევა პირობით შესაძლებლობებად, რომელთა რეალიზება დამოკიდებულია სახელმწიფოს თანხმობაზე, ლოიალობის შეფასებაზე და ადმინისტრაციულ ნებაზე.
დემოკრატიულ სახელმწიფოში სამოქალაქო საზოგადოების დამოუკიდებლობა და ავტონომიურობა წარმოადგენს არა პოლიტიკის სფეროს სუბსიდიარულ დანამატს, არამედ კონსტიტუციური წესრიგის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ საყრდენს. სამოქალაქო ორგანიზაციები და არაფორმალური გაერთიანებები არსებობენ სწორედ როგორც სახელმწიფო ძალაუფლებისგან დამოუკიდებელი სივრცეები, სადაც მოქალაქეები თავისუფლად აყალიბებენ ინტერესებს, აკრიტიკებენ საჯარო პოლიტიკას, აკონტროლებენ ხელისუფლებას და ქმნიან კოლექტიურ პოლიტიკურ სუბიექტობას ინსტიტუციური პოლიტიკის მიღმა. ამ ავტონომიის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ სახელმწიფოს არ გააჩნია არც უფლება და არც კომპეტენცია განსაზღვროს, რა შინაარსის საქმიანობაა „ლეგიტიმური“ სამოქალაქო საზოგადოებისთვის, ვინაიდან ასეთი შეფასება თავისთავად ძალაუფლების კონცენტრაციასა და პოლიტიკური პლურალიზმის ნგრევას იწვევს.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები პირდაპირ ეწინააღმდეგება ამ პრინციპს, რადგან ისინი შლიან ზღვარს სახელმწიფოსა და სამოქალაქო საზოგადოებას შორის და უკანონოდ აქცევენ ავტონომიურ სივრცეებს სახელმწიფო კონტროლის ობიექტად. უცხოურ დაფინანსებასთან, პოლიტიკურ მიზნებთან და „გავლენის მოხდენის შესაძლებლობასთან“ დაკავშირებული ბუნდოვანი კატეგორიების მეშვეობით სახელმწიფო საკუთარ თავს ანიჭებს უფლებამოსილებას, განსაზღვროს არა მხოლოდ ორგანიზაციების სამართლებრივი სტატუსი, არამედ მათი პოლიტიკური ლეგიტიმურობაც. ამგვარად, სამოქალაქო საზოგადოება კარგავს ავტონომიურ სუბიექტობას და გარდაიქმნება სახელმწიფოს მიერ ნებადართულ, რეგულირებულ და დასჯად აქტორად. ასეთ პირობებში სამოქალაქო ორგანიზაციები ვეღარ ასრულებენ ძალაუფლების კრიტიკული კონტროლის ფუნქციას. ეს ტრანსფორმაცია სამოქალაქო საზოგადოებას ართმევს დამოუკიდებელ პოლიტიკურ სივრცედ არსებობის შესაძლებლობას და მას სახელმწიფო მმართველობის დამხმარე, ან დისციპლინირებულ ობიექტად აქცევს, რაც დემოკრატიის ფუნქციონირებას არსებითად აუქმებს.
დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებები ეფუძნება პრევენციული მმართველობის ლოგიკას, რომელიც დემოკრატიულ სახელმწიფოში გამონაკლისი უნდა იყოს, ხოლო ავტორიტარულ რეჟიმებში მმართველობის ნორმად იქცევა. ამ მოდელში სახელმწიფო აღარ რეაგირებს რეალურ, მყისიერ და დამტკიცებულ საფრთხეებზე; ის გამოიგონებს მუდმივ პოტენციურ საფრთხეებს (მაგალითად, „უცხოური გავლენა“, „პოლიტიკური ჩარევა“, „არალეგიტიმური ინტერესი“) და სწორედ ამ ხელოვნურად შექმნილი საგანგებო მდგომარეობის ფონზე ამართლებს უფლებების წინასწარ, მასობრივ და არადიფერენცირებულ შეზღუდვას. საგანგებო ლოგიკა აქ აღარ არის დროებითი ან ექსტრაორდინარული რეაქცია კრიზისზე; ის გარდაიქმნება მუდმივ სამართლებრივ რეჟიმად, რომელიც ყოველდღიურ პოლიტიკურ ცხოვრებას არეგულირებს. ამ პირობებში დემოკრატია ნადგურდება არა ფორმალურად მისი გაუქმებით, არამედ შინაარსობრივად და პრაქტიკაში რადგან ამ რეალობაში მოქალაქეები ინარჩუნებენ სამართლებრივ სტატუსს, მაგრამ კარგავენ უფლებებს, რომ თავისუფლად იფიქრონ, ორგანიზდნენ და იმოქმედონ სოციალური და დემოკრატიული ცვლილებებისთვის, რადგან საგანგებო მდგომარეობის მუდმივი ნარატივი უფლებების შეზღუდვას გარდაუვალ და „აუცილებელ“ რეალობად წარმოაჩენს.
[1] Ecodefence and Others v. Russia, nos. 9988/13 and 60 others, §165, 14 June 2022; Andrey Rylkov Foundation and Others v. Russia, nos. 37949/18 and 83 others, 18 June 2024.
[2] Ecodefence and Others v. Russia, §186; Andrey Rylkov Foundation and Others v. Russia, §111;.
[3] Kobaliya and Others v. Russia, nos. 39446/16 and 106 others, § 86, 94-95, 22 October 2024.
[4] Ecodefence and Others v. Russia, nos. 9988/13 and 60 others, §96, 104, 14 June 2022
[5] მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონი, მუხლი 10 (3-6).
[6] Ecodefence and Others v. Russia, §165.
[7] Andrey Rylkov Foundation and Others v. Russia.
[8] Ecodefence and Others v. Russia, §165.
[9] Grande Oriente d’Italia di Palazzo Giustiniani v. Italy, no. 35972/97, ECHR 2001-VIII; Maestri v. Italy [GC], no. 39748/98, ECHR 2004-I.
[10] United Communist Party of Turkey and Others v. Turkey [GC], no. 19392/92, 30 January 1998, § 54, 59; HADEP and Demir v. Turkey, no. 28003/03, 14 December 2010, § 80.
[11] Yazar and Others v. Turkey, nos. 22723/93 and 2 others, 9 April 2002, §49, 88-91; Herri Batasuna and Batasuna v. Spain, nos. 25803/04 and 25817/04, §79, 30 June 2009.
[12] Refah Partisi (the Welfare Party) and Others v. Turkey [GC], nos. 41340/98 and 3 others, §104, 13 February 2003.
[13] მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონი, მუხლი 261 (1). ამასთან, ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, ასეთ ფიზიკურს ევალება შექმნას სპეციალური ფონდი.
[14] იგივე, მუხლი 71.
[15] იგივე, მუხლი 261 (7).
[16] Ecodefence and Others v. Russia, §96, 104.
[17] მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ კანონი, მუხლი 252 (1, 2). ამ მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ანალოგიური ქმედება ასევე ეკრძალება ნებისმიერ პირს რომელიც ასეთი ორგანიზაციის სასარგებლოდ განახორციელებს მას.
[18] იგივე, მუხლი 26 (1, ბ, დ).
[19] იგივე, მუხლი 26 (1, ე).
[20] იგივე, მუხლი 32.
[21] იგივე, მუხლი 33.
[22] იგივე, მუხლი 271.
[23] იგივე, მუხლი 342.
[24] იგივე, მუხლი 342 (11, 12).
[25] იგივე, მუხლი 261 (9).
[26] იხ. ასევე იგივე, მუხლი 26 (7). მ
[27] იგივე, მუხლი 341 (5, 6)
[28] იგივე, მუხლი 341 (3)
[29] Savenko and Others v. Russia, no. 13918/06, § 69, 14 September 2021.
[30] United Communist Party of Turkey and Others v. Turkey [GC], § 54, 59. HADEP and Demir v. Turkey, no. 28003/03, § 80, 14 December 2010.
[31] Yazar and Others v. Turkey, § 49, 88-91; Herri Batasuna and Batasuna v. Spain, § 79.
[32] Refah Partisi (the Welfare Party) and Others v. Turkey [GC], § 104.
[33] Parti nationaliste basque – Organisation régionale d’Iparralde v. France, no. 71251/01, § 47-52, ECHR 2007-II.
[34] ადმინისტრაციულ-სამართალდარღვევათა კოდექსი, მუხლი 15313.
[35] Gachechiladze v. Georgia, no. 2591/19, § 45, 48, 51 22 July 2021.
[36] VgT Verein gegen Tierfabriken v. Switzerland, no. 24699/94, § 44-47, ECHR 2001-VI.
