[Skip to Content]
ENG
ENG

სიახლეების გამოწერა

ჯავახეთში კრიტიკული პოლიტიკის სკოლის მონაწილეების შერჩევა დაიწყო/Ջավախքում մեկնարկել է Քննադատական ​​քաղաքականության դպրոցի մասնակիցների ընտրությունը

 

Տե՛ս հայերեն թարգմանությունը ստորև

სოციალური სამართლიანობის ცენტრი აცხადებს მიღებას ჯავახეთის რეგიონში კრიტიკული პოლიტიკის სკოლის მონაწილეების შესარჩევად. 

კრიტიკული პოლიტიკის სკოლა, ჩვენი ხედვით, ნახევრად აკადემიური და პოლიტიკური სივრცეა, რომელიც მიზნად ისახავს სოციალური სამართლიანობის, თანასწორობის და დემოკრატიის საკითხებით დაინტერესებულ ახალგაზრდა აქტივისტებსა და თემის ლიდერებში კრიტიკული ცოდნის გაზიარებას და კოლექტიური მსჯელობისა და საერთო მოქმედების პლატფორმის შექმნას.

კრიტიკული პოლიტიკის სკოლა თეორიული ცოდნის გაზიარების გარდა, წარმოადგენს მისი მონაწილეების ურთიერთგაძლიერების, შეკავშირებისა და საერთო ბრძოლების გადაკვეთების ძიების ხელშემწყობ სივრცეს.

კრიტიკული პოლიტიკის სკოლის მონაწილეები შეიძლება გახდნენ ჯავახეთის რეგიონში (ახალქალაქის, ნინოწმინდისა და ახალციხის მუნიციპალიტეტებში) მოქმედი ან ამ რეგიონით დაინტერესებული სამოქალაქო აქტივისტები, თემის ლიდერები და ახალგაზრდები, რომლებიც უკვე მონაწილეობენ, ან აქვთ ინტერესი და მზადყოფნა მონაწილეობა მიიღონ დემოკრატიული, თანასწორი და სოლიდარობის იდეებზე დაფუძნებული საზოგადოების მშენებლობაში.  

პლატფორმის ფარგლებში წინასწარ მომზადებული სილაბუსის საფუძველზე ჩატარდება 16 თეორიული ლექცია/დისკუსია სოციალური, პოლიტიკური და ჰუმანიტარული მეცნიერებებიდან, რომელსაც სათანადო აკადემიური გამოცდილების მქონე პირები და აქტივისტები წაიკითხავენ.  პლატფორმის მონაწილეების საჭიროებების გათვალისწინებით, ასევე დაიგეგმება სემინარების ციკლი კოლექტიური მობილიზაციის, სოციალური ცვლილებებისთვის ბრძოლის სტრატეგიებსა და ინსტრუმენტებზე (4 სემინარი).

აღსანიშნავია, რომ სოციალური სამართლიანობის ცენტრს უკვე ჰქონდა ამგვარი კრიტიკული პოლიტიკის სკოლების ორგანიზების კარგი გამოცდილება თბილისში, მარნეულში, აჭარასა  და პანკისში.

კრიტიკული პოლიტიკის სკოლის ფარგლებში დაგეგმილი შეხვედრების ფორმატი:

  • თეორიული ლექცია/დისკუსია
  • გასვლითი ვიზიტები რეგიონებში
  • შერჩეული წიგნის/სტატიის კითხვის წრე
  • პრაქტიკული სემინარები

სკოლის ფარგლებში დაგეგმილ შეხვედრებთან დაკავშირებული ორგანიზაციული დეტალები:

  • სკოლის მონაწილეთა მაქსიმალური რაოდენობა: 25
  • ლექციებისა და სემინარების რაოდენობა: 20
  • სალექციო დროის ხანგრძლივობა: 8 საათი (თვეში 2 შეხვედრა)
  • ლექციათა ციკლის ხანგრძლივობა: 6 თვე (ივლისი-დეკემბერი)
  • ლექციების ჩატარების ძირითადი ადგილი: ნინოწმინდა, თბილისი
  • კრიტიკული სკოლის მონაწილეები უნდა დაესწრონ სალექციო საათების სულ მცირე 80%-ს.

სოციალური სამართლიანობის ცენტრი სრულად დაფარავს  მონაწილეების ტრანსპორტირების ხარჯებს.

შეხვედრებზე უზრუნველყოფილი იქნება სომხურ ენაზე თარგმანიც.

შეხვედრების შინაარსი, გრაფიკი, ხანგრძლივობა და ასევე სხვა ორგანიზაციული დეტალები შეთანხმებული იქნება სკოლის მონაწილეებთან, ადგილობრივი კონტექსტისა და მათი ინტერესების გათვალისწინებით.

მონაწილეთა შერჩევის წესი

პლატფორმაში მონაწილეობის შესაძლებლობა ექნებათ უმაღლესი განათლების მქონე (ან დამამთავრებელი კრუსის) 20 წლიდან 35 წლამდე ასაკის ახალგაზრდებს. 

კრიტიკული პოლიტიკის სკოლაში მონაწილეობის სურვილის შემთხვევაში გთხოვთ, მიმდინარე წლის 30 ივნისამდე გამოგვიგზავნოთ თქვენი ავტობიოგრაფია და საკონტაქტო ინფორმაცია.

დოკუმენტაცია გამოგვიგზავნეთ შემდეგ მისამართზე: [email protected] 

გთხოვთ, სათაურის ველში მიუთითოთ: "კრიტიკული პოლიტიკის სკოლა ჯავახეთში"

ჯავახეთში კრიტიკული პოლიტიკის სკოლის განხორციელება შესაძლებელი გახდა პროექტის „საქართველოში თანასწორობის, სოლიდარობის და სოციალური მშვიდობის მხარდაჭერის“ ფარგლებში, რომელსაც საქართველოში შვეიცარიის საელჩოს მხარდაჭერით სოციალური სამართლიანობის ცენტრი ახორციელებს.

 

Սոցիալական արդարության կենտրոնը հայտարարում է Ջավախքի տարածաշրջանում բնակվող երիտասարդների ընդունելիություն «Քննադատական մտածողության դպրոցում»

Քննադատական մտածողության դպրոցը մեր տեսլականով կիսակադեմիական և քաղաքական տարածք է, որի նպատակն է կիսել քննադատական գիտելիքները երիտասարդ ակտիվիստների և համայնքի լիդեռների հետ, ովքեր հետաքրքրված են սոցիալական արդարությամբ, հավասարությամբ և ժողովրդավարությամբ, և ստեղծել կոլեկտիվ դատողությունների և ընդհանուր գործողությունների հարթակ:

Քննադատական մտածողության դպրոցը, բացի տեսական գիտելիքների տարածումից, ներկայացնում  է որպես տարածք փոխադարձ հնարավորությունների ընդլայնման, մասնակիցների միջև ընդհանուր պայքարի միջոցով խնդիրների հաղթահարման և համախմբման համար։

Քննադատական մտածողության դպրոցի մասնակից կարող են դառնալ Ջավախքի տարածաշրջանի (Նինոծմինդա, Ախալքալաքի, Ախալցիխեի) երտասարդները, ովքեր հետաքրքրված են քաղաքական աքտիվիզմով, գործող ակտիվիստներ, համայնքի լիդեռները և շրջանում բնակվող երտասարդները, ովքեր ունեն շահագրգռվածություն և պատրաստակամություն՝ կառուցելու ժողովրդավարական, հավասարազոր և համերաշխության վրա հիմնված հասարակություն։

Հիմնվելով հարթակի ներսում նախապես պատրաստված ուսումնական ծրագրի վրա՝ 16 տեսական դասախոսություններ/քննարկումներ կկազմակերպվեն սոցիալական, քաղաքական և հումանիտար գիտություններից՝ համապատասխան ակադեմիական փորձ ունեցող անհատների և ակտիվիստների կողմից: Հաշվի առնելով հարթակի մասնակիցների կարիքները՝ նախատեսվում է նաև սեմինարների շարք կոլեկտիվ մոբիլիզացիայի, սոցիալական փոփոխությունների դեմ պայքարի ռազմավարությունների և գործիքների վերաբերյալ  (4 սեմինար):

Հարկ է նշել, որ Սոցիալական արդարության կենտրոնն արդեն ունի նմանատիպ քննադատական քաղաքականության դպրոցներ կազմակերպելու լավ փորձ Թբիլիսիում, Մառնեուլիում, Աջարիայում և Պանկիսիում։

Քննադատական քաղաքականության դպրոցի շրջանակներում նախատեսված հանդիպումների ձևաչափը

  • Տեսական դասախոսություն/քննարկում
  • Այցելություններ/հանդիպումներ տարբեր մարզերում
  • Ընթերցանության գիրք / հոդված ընթերցման շրջանակ
  • Գործնական սեմինարներ

Դպրոցի կողմից ծրագրված հանդիպումների կազմակերպչական մանրամասներ

  • Դպրոցի մասնակիցների առավելագույն թիվը՝ 25
  • Դասախոսությունների և սեմինարների քանակը՝ 20
  • Դասախոսության տևողությունը՝ 8 ժամ (ամսական 2 հանդիպում)
  • Դասախոսությունների տևողությունը՝ 6 ամիս (հուլիս-դեկտեմբեր)
  • Դասախոսությունների հիմնական վայրը՝ Նինոծմինդա, Թբիլիսի
  • Քննադատական դպրոցի մասնակիցները պետք է մասնակցեն դասախոսության ժամերի առնվազն 80%-ին:

Սոցիալական արդարության կենտրոնն ամբողջությամբ կհոգա մասնակիցների տրանսպորտային ծախսերը։

Հանդիպումների ժամանակ կապահովվի հայերեն լզվի թարգմանությունը։

Հանդիպումների բովանդակությունը, ժամանակացույցը, տևողությունը և կազմակերպչական այլ մանրամասներ կհամաձայնեցվեն դպրոցի մասնակիցների հետ՝ հաշվի առնելով տեղական համատեքստը և նրանց հետաքրքրությունները:

Մասնակիցների ընտրության ձևաչափը

Դպրոցում մասնակցելու հնարավորություն կնձեռվի բարձրագույն կրթություն ունեցող կամ ավարտական կուրսի 20-ից-35 տարեկան ուսանողներին/երտասարդներին։ 

Եթե ցանկանում եք մասնակցել քննադատական քաղաքականության դպրոցին, խնդրում ենք ուղարկել մեզ ձեր ինքնակենսագրությունը և կոնտակտային տվյալները մինչև հունիսի 30-ը։

Փաստաթղթերն ուղարկել հետևյալ հասցեով; [email protected]

Խնդրում ենք վերնագրի դաշտում նշել «Քննադատական մտածողության դպրոց Ջավախքում»:

Ջավախքում Քննադատական մտածողության դպրոցի իրականացումը հնարավոր է դարձել «Աջակցություն Վրաստանում հավասարության, համերաշխության և սոցիալական խաղաղության» ծրագրի շրջանակներում, որն իրականացվում է Սոցիալական արդարության կենտրոնի կողմից Վրաստանում Շվեյցարիայի դեսպանատան աջակցությամբ ։

პოლიტიკა და ადამიანის უფლებები კონფლიქტის რეგიონებში / სტატია

პოლიტიკური ტრანზიციები აფხაზეთში და დღევანდელობა - ინტერვიუ აფხაზ სამოქალაქო აქტივისტთან

თამთა მიქელაძე 

С статьей целиком на русском языкe можете ознакомится во вложенном файле.

ჩვენ ვაგრძელებთ ინტერვიუების ციკლს აფხაზ და ოს საზოგადო მოღვაწეებთან, სამოქალაქო აქტივისტებთან. ჩვენს ყოფაში აღნიშნული საზოგადოებების პერსპექტივა თითქმის არ იკვეთება; არც ამ რეგიონებისა და საზოგადოებების რეალობით დაინტერესება ვლინდება მედია თუ პოლიტიკური აქტორების მხრიდან.

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო კონფლიქტის რეგიონებში მცხოვრებ ადამიანებს საკუთარ მოქალაქეებად მოიაზრებს და აღიარებს, საკუთარი ინტერესის დემონსტრირებას სახელმწიფო სუსტად ახდენს და ძირითადად სამედიცინო და ბიზნეს პროექტების მხარდაჭერის პროგრამებით შემოიფარგლება. ქართულ დომინანტურ სიმბოლურ ველში და ენაში ეს საზოგადოებები თითქმის გამქრალია. სიმბოლური და პოლიტიკური პასუხი, რასაც ისინი ქართული სახელმწიფოსგან იღებენ ეს არაღიარების და იზოლაციის პოლიტიკა და აქტებია, რომელიც აგვისტოს ომიდან 14 წლის შემდეგაც, როცა ამ რეგიონების ე.წ. დამოუკიდებლობის პოლიტიკური აღიარების რისკები გადაილახა, არ შეცვლილა. ხელისუფლების ნარატივში და ინსტიტუციურ პოლიტიკაში ნდობის აღდგენაზე მიმართული ხედვების გაჩენის მიუხედავად, მას რეალური დიალოგის, საერთო ინტერესის შენებისა და სტატუს ნეიტრალური თანამშრომლობის ფორმები არ მიუღია. მეტწილად გულგრილია ჩვენი საზოგადოების ინტერესი და წარმოდგენაც ამ რეგიონების მიმართ. ჩვენ სულ უფრო ნაკლები სიმართლე ვიცით ამ საზოგადოებების შესახებ და ისინი ან ძველ ნაცნობ ძმებად წარმოგვიდგენია, ან ძველ მტრებად. კონფლიქტიდან 30 წლის შემდეგ კი ძმობის და მტრობის აღქმებიც სულ უფრო იკუმშება და ფერმკრთალდება.

ჩვენი მიზანი ამ დაცარიელებული რეალობის და აღქმების შევსება და საჯარო სივრცეში აფხაზი და ოსი საზოგადოებების პერსპექტივის, ომის შემდგომი კონტექსტებისა და რეალობის შესახებ ცოდნის შემოტანა და დისკუსიის წამოწყებაა.

წინამდებარე სტატიაში წარმოგიდგენთ ინტერვიუს აფხაზ საზოგადო მოღვაწესთან და სამოქალაქო აქტივისტთან, რომლის ვინაობასაც კონფიდენციალურად ვტოვებთ. ეს სიფრთხილე შედეგია იმ მძიმე რეალობისა, რომლის წინაშეც დღეს აფხაზური სამოქალაქო აქტორები დგანან. რუსეთის გავლენის ქვეშ მოქმედი ადგილობრივი საგარეო საქმეთა მინისტრი რეგულარულად ზრდის კონტროლს აფხაზურ სამოქალაქო ორგანიზაციებზე და თითქმის შეუძლებელს ხდის დამოუკიდებელი სამოქალაქო ორგანიზაციების არსებობას. ცხადია, რომ კონტროლის ეს პრაქტიკა ისედაც მყიფე აფხაზურ სამოქალაქო საზოგადოებაზე დამანგრეველ გავლენას მოახდენს და ის, პირველ რიგში, საერთაშორისო და ქართულ ორგანიზაციებთან კომუნიკაციისა და თანამშრომლობის ხიდებს ჩახსნის.

ჩემს რესპოდენტს ადრე პირადადაც შევხვდი. შთამაგონებელი იყო მისი თვითკრიტიკულობა, გაბედულობა და საზოგადოებაში პოზიტიური სოციალური ცვლილებების მიღწევის ინტერესი. საგულისხმოა, რომ პირველი ინტერვიუ სწორედ ამ შესანიშნავ ადამიანთან ჩავწერე.

  • როგორ ვითარდებოდა აფხაზური საზოგადოება 90-იანი წლების კონფლიქტის შემდეგ, განვითარებისა და რყევების რა ფაზებს გამოყოფდით? როგორი იყო ის შიდა კრიზისები, რომელსაც აფხაზური პოლიტიკური სისტემა გადიოდა და როგორ მოახერხა მან არსებობა წლების განმავლობაში შექმნილი გლობალური იზოლაციის პირობებში?

მას შემდეგ რაც 1993 წლის სექტემბერში შეიარაღებული კონფლიქტის აქტიური ფაზა დასრულდა, აფხაზურ საზოგადოებაში დიდი ხნის განმავლობაში არსებობდა გამარჯვების ნარატივი და ეიფორია. ხალხს ჰქონდა განცდა, რომ ომის შემდეგ ყველაფერი კარგად იქნებოდა და ჩვენ შევძლებდით ახალი საზოგადოების და სახელმწიფოს აშენებას, მაგრამ ჩვენ აღმოვჩნდით სასტიკი რეალობის წინაშე. იმ დროს საქართველო შევიდა დსთ-ს შემადგენლობაში, რუსეთის პრეზიდენტს, ბორის ელცინს შევარდნაძესთან კარგი ურთიერთობები ჰქონდა და აშკარა იყო, რომ ელცინი აფხაზეთის კონფლიქტში სწორედ საქართველოს უჭერდა მხარს. იმ დროს რუსეთმა აფხაზეთზე ზეწოლისთვის მიიღო ჩვენი ბლოკადის გადაწყვეტილება და 6 წლის განმავლობაში, 1993 წლიდან 1999 წლამდე, აფხაზეთი ოფიციალურ ბლოკადაში იმყოფებოდა რუსეთის მხრიდან. ამის შესახებ მაშინ დსთ-ს ქვეყნების გადაწყვეტილებით გაფორმდა. წარმოიდგინეთ, 6 წლის განმავლობაში 16-60 წლამდე ასაკის მამაკაცებს აფხაზეთის დატოვება ეკრძალებოდათ, რამაც მძიმე გავლენა მოახდინა ჩვენს საზოგადოებაზე. საქართველოს მხრიდან გადაადგილება მაშინ შეუძლებელი იყო, რადგან ხალხებს შორის კონტაქტი იმ პერიოდში არ იყო, საზღვარზე იდგნენ შეიარაღებული ძალები და დაძაბული მდგომარეობა სუფევდა. ეს ვითარება იყო საქართველოსთან 1998 წლის ჩათვლით, როცა კონფლიქტის ესკალაცია ისევ მოხდა. რუსეთის გამშვები პუნქტის გავლით გასვლა მხოლოდ ქალებს და ბავშვებს შეეძლოთ. იმ დროს აფხაზეთის ეკონომიკა ფაქტობრივად არ მუშაობდა, არ მუშაობდა არც ფოსტა, არც ტრანსპორტი. ფსოუს გამშვები პუნქტის გავლით ქალები ვაჭრობდნენ. სწორედ ქალები ამარაგებდნენ მაშინ მთელს საზოგადოებას.

ცხადია, აფხაზეთი არ იყო გამონაკლისი, დამოუკიდებლობის აღდგენას იგივე ეკონომიკური პროცესები მოჰყვა მთელს სამხრეთ კავკასიის რეგიონში. თუმცა, აფხაზეთზე ომს ჰქონდა დამანგრეველი ზეგავლენა. ქალებს გაჰქონდათ ხილი, ბოსტნეული, სხვა ძვირფასი ნივთები და ყიდნენ რუსეთში. დედაჩემიც, რომელიც მასწავლებელი იყო, რუსეთში ბაზარზე ყიდდა ვერცხლეულს, ჭიქებს. ომის შემდეგ რამდენიმე წელი კიდევ ფუნქციონირებდა სოხუმის საკონდიტრო ფაბრიკა, სადაც ამზადებდნენ გოზინაყს თხილისგან და თაფლისგან. ქალები დილით ადრე ყიდულობდნენ გოზინაყს და ადლერში ყიდნენ. ადლერში გვხდებოდა სრულიად სხვა სამყარო. მართალია, იქაც არ იყო ძალიან კარგი მდგომარება, მაგრამ იქაურმა ხალხმა არც კი იცოდა, რომ ჩვენთან ხალხი ფაქტობრივად შიმშილობდა. მათ ისიც არ იცოდნენ, რომ ჩვენთან ომი იყო. არსებობდა დიდი კონტრასტი, რომელიც დიდი ხანი გრძელდებოდა. აფხაზეთს მაშინ შეზღუდული შესაძლებლობები ჰქონდა და საკმაო პერიოდი ბლოკადაში ცხოვრობდა. პოლიტიკური თვალსაზრისითაც აფხაზეთს მანევრირების შესაძლებლობა არ ჰქონია. რუსეთი კატეგორიულად არ უჭერდა მხარს აფხაზეთს. კარგი იყო, რომ მაშინ გაეროს სამშვიდობო ძალები იდგა ჩვენთან. მართალია, მათ დიდ ნაწილს რუსები შეადგენდნენ, თუმცა სამშვიდობო კონტიგენტში სხვადასხვა ქვეყნის წარმომადგენლები იყვნენ. ბუნდოვანია, რა მოხდებოდა, თუ ჩვენთან გაეროს მისია არ იდგებოდა და მხოლოდ რუსი სამშვიდობოები იქნებოდნენ. იმ დროს აფხაზი პოლიტიკოსები ცდილობდნენ გამოენახათ გამოსავალი შექმნილი სიტუაციიდან. რთულია, იცხოვრო იმგვარ პირობებში, როცა ქვეყანა ბლოკადაშია და მოსახლეობის ნახევარი კი მშიერი. სწორედ ამ დროს აფხაზი პოლიტიკოსები ცდილობდნენ აღედგინათ ურთიერთობა საქართველოსთან ფედერაციული მოწყობის მიმართულებით. ეს იყო შეთანხმების პროექტი, რომელიც ეფუძნებოდა იდეას, რომ უნდა შექმნილიყო სახელმწიფო ორი თანაბარუფლებიანი სუბიექტის - საქართველოს და აფხაზეთის მონაწილეობით. იმ დროს პოლიტიკოსები ჩადიოდნენ საქართველოში. ომის შემდეგ ფიზიკური კონტაქტები მაინც არსებობდა, მაგრამ ქართული მხარისთვის ეს ინიციატივა მიუღებელი აღმოჩნდა. 1996 წლის შემდეგ, როცა აფხაზეთის ახალი კონსტიტუცია მიიღეს, რამდენადაც მე ვიცი, ამგვარი ინიციატივები აღარ გამოკვეთილა.

ამის შემდეგ, 1998 წელს გალის რაიონში კონფლიქტის ახალი ესკალაცია გვქონდა, რამაც ნეგატიული გავლენა მოახდინა ხალხთაშორის ურთიერთობებზე. მანამდე ჩვენს ხალხს კიდევ შეეძლო ურთიერთობების ნორმალიზება, მაგრამ 1998 წელმა ეს მცდელობები წაშალა და მან გავლენა მოახდინა, როგორც პოლიტიკურ, ისე პირად კონტაქტებზე. ამ პერიოდმა ნეგატიური გავლენა იქონია გალის მოსახლეობაზეც. მათ მიმართ სინამდვილეში რეპრესიული პოლიტიკა ხორციელდებოდა, რომელიც ოფიციალურად თითქოს ასეთი არ იყო.

1999 წელს, ომიდან 6 წლის შემდეგ კი აფხაზეთში რეფერენდუმი ჩატარდა. რომ არა 1998 წლის მოვლენები, დაახლოების მცდელობები გაგრძელდებოდა და დღეს შეიძლება სხვა რეალობა გვქონოდა. აღსანიშნავია, ამ პერიოდში მიიღეს გაეროს რეზოლუცია, რომლის თანახმადაც, გალის რაიონში ამ დროს 60 ათასი დევნილი დაბრუნდა. თუმცა, ამ ფაქტორს ქართული მხარე არსად ახსენებს. ეს დაბრუნება აფხაზეთის პირველი პრეზიდენტის თანხმობით მოხდა.

1999 წელს ძალაუფლებაში მოდის პუტინი და აფხაზეთთან მიმართებით რუსეთის პოლიტიკა იცვლება; იხსნება ბლოკადა, თუმცა ჩვენ ჯერ კიდევ არ გვქონდა რუსული პასპორტები, მხოლოდ საბჭოთა ძველი პასპორტები გაგვაჩნდა. ამ დროს ფიქსირდება აფხაზი მოსახლეობის მიმართვა გაეროს მიმართ, რომელშიც ისინი გაეროს ნეიტრალურ პასპორტებს, ნეიტრალურ სამგზავრო დოკუმენტებს ითხოვდნენ. ამ გზით ადამიანებს, განსაკუთრებით ახალგაზრდებს, შეეძლებოდათ თავისუფალი გადაადგილება და განვითარება. მაშინ ქართული მხარე ამ ინიციატივას კატეგორიულად დაუპირისპირდა და ეს იდეა ვერ განხორციელდა. ამ დროს უკვე იწყება საზოგადოებრივი ორგანიზაციების გამოყენებით, გამარტივებული წესით, საბჭოთა პასპორტების საფუძველზე რუსული პასპორტების გაცემა. რა თქმა უნდა, ხალხს ჰქონდა ინტერესი რუსული პასპორტების მიმართ, მით უფრო, რომ რუსეთის მხარე იმ ადამიანებს, ვინც საბჭოთა კავშირში მუშაობდა, მინიმუმ 5 წლის განმავლობაში, რუსულ პენსიას უნიშნავდა. ამ დროს ჩვენთან, აფხაზეთში პენსიის ოდენობა 300 რუბლს შეადგენდა, ეს მაშინ როცა ერთი პური 15 რუბლი ღირდა, სხვაგვარად რომ ვთქვათ, პენსიით, 1 თვის განმავლობაში მხოლოდ 20 პური შეიძლებოდა გეყიდა. რუსული პენსია ადამიანებს გადარჩენის შესაძლებლობას აძლევდა.

ამ დროს მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ საერთაშორისო ორგანიზაციებიც, წითელი ჯვარი, ექიმები საზღვრებს გარეთ, მოძრაობა შიმშილის წინააღმდეგ. რასაც ისინი აკეთებდნენ იყო ხელშესახები. მაშინ არ იყო ის რეალობა, რომ საერთაშორისო ორგანიზაციები მხოლოდ გალის რაიონს ეხმარებოდნენ, როგორც ეს 2008 წლის შემდეგ მოხდა. იმის გამო, რომ მათი მუშაობა თვალშისაცემი იყო, მოსახლეობის დამოკიდებულებაც საერთაშორისო მისიების მიმართ პოზიტიური გახლდათ.

2004 წლამდე აფხაზეთში ადგილობრივი პოლიტიკა მაინც ჩანასახოვან მდგომარეობაში არსებობდა. საზოგადოებას ეშინოდა ნებისმიერი დაპირისპირების, პოლიტიკურისაც კი; პარტიის შექმნაც კი განიხილებოდა, როგორც საზოგადოების დაყოფის მცდელობა. ჩვენი საზოგადოება მაშინ არ იყო მზად პლურალიზმისთვის. მას იმდენად უნდოდა ომის შემდეგ ყოფილიყო შეკრული, მონოლითური, რომ მაშინ ადამიანები ძალიან ახლოს იყვნენ ერთმანეთთან, ადამიანები ერთმანეთს უანგაროდ ეხმარებოდნენ. მაგალითად, რადგან მაშინ ჩვენთან არ იყო საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, მანქანის მძღოლს, რომელიც არ გიცნობდა, შეეძლო გაეჩერებინა მანქანა და წაეყვანე ქალაქში. ეთნიკურ ჯგუფებს შორის ურთიერთობებიც მჭიდრო იყო.

პირველი პრეზიდენტის მიმართ, რომელმაც ჩვენი ხალხი გამარჯვებამდე მიიყვანა, საერთოდ არ ისმოდა კრიტიკა. ეს არა იმიტომ რომ ჩვენს საზოგადოებას რეპრესიით აჩუმებდნენ, არა. უბრალოდ საზოგადოება ვერ წარმოიდგენდა, რომ მისი კრიტიკა დაშვებული იყო. იმ დროს, როდესაც გაჩნდნენ პოლიტიკური მოწინააღმდეგეები, მაგალითად, როგორებიც იყვნენ: ალექსანდრე ანქვამი, ლეონიდ ლაკერბაია, მათ არ ჰქონდათ საზოგადოების მხრიდან მაღალი მხარდაჭერა. ფაქტობრივად ჩვენ გვქონდა უალტერნატივო საპრეზიდენტო არჩევნები და პარლამენტში ასევე არ იყო დიდი კონკურენცია.

ამ დრომდეც ჩვენ გვაქვს მხოლოდ მაჟორიტარული არჩევნები. მართალია, გვყავს პოლიტიკური პარტიები, მაგრამ პროპორციული წესით არჩევნები ისევ არ ტარდება. ამისთვის პოლიტიკური სისტემა მომწიფებული არ არის და არც კანონმდებლობაშია ასახული ეს საკითხი.

2004 წლისთვის პირველი პრეზიდენტის ჯანმრთელობა გაუარესდა და გამოიკვეთა, რომ საჭირო იყო მემკვიდრის ძიება. მას ეძებდნენ პრეზიდენტის უახლოეს გარემოცვაში და შეირჩა ხაჯიმბა. მას ჰქონდა რუსეთის მაღალი მხარდაჭერაც, მაგრამ ამ დროისთვის ჩვენ უკვე გვყავდა 5 ალტერნატიული კანდიდატი. ამ პროცესმა საზოგადოებაში გამოიწვია სერიოზული გახლეჩვა პოლიტიკური შეხედულებების მიხედვით. ეს არჩევნები იყო ძალიან მნიშვნელოვანი. სწორედ მაშინ დაფუძნდა ამომრჩეველთა ლიგა ,,სამართლიანი არჩევნებისთვის“, სადაც მეც ვმუშაობდი. ჩვენ მაშინ შევძელით რომ გვქონოდა გამჭირვალე საარჩევნო ყუთები, დამკვიდრდა დამოუკიდებელი დამკვირვებლების ინსტიტუტი და ამომრჩეველთა მარკირების წესი. მაშინ ჩვენ ოფიციალურ დოკუმენტებთან დაკავშირებით ნამდვილი ქაოსი გვქონდა. ამომრჩეველი ხმას აძლევდა საბჭოთა პასპორტებით, რუსული პასპორტებით, გალის რაიონში ქართული პასპორტებით. ჯერ კიდევ არ იყო აფხაზური პასპორტები. აფხაზური პასპორტები 2005 წელს გაიცა. მართალია, როგორც აღვნიშნე, დოკუმენტებთან დაკავშირებით იყო ქაოსი, მაგრამ არჩევნები მაინც სამართლიანად ჩატარდა. ჩვენ გვყავდა 200 დამკვირვებელი და მათ მოიცვეს ყველა საარჩევნო უბანი. ეს იყო უზარმაზარი შრომა და ერთადერთი შტაბი, რომელსაც არ უნდოდა მისი დამკვირვებლებისთვის ტრენინგები, ეს იყო ხელისუფლების ფავორიტი კანდიდატის შტაბი. ისინი დარწმუნებულები იყვნენ, რომ გაიმარჯვებდნენ, რადგან პირველი ხაჯიმბა პრეზიდენტის მემკვიდრედ იყო დასახლებული. მაგრამ ასე არ მოხდა. ხაჯიმბამ წააგო და თანაც დიდი სხვაობით. 51 % აიღო მისმა ოპონენტმა სერგეი ბაღაფშმა, და ხაჯიმბამ მხოლოდ 36 %, თუ არ ვცდები, დანარჩენმა სამმა კი ხმების მცირე პროცენტი მიიღო. ეს რა თქმა უნდა, იყო მოულოდნელობა და ისევ დაიწყო სპეკულაცია ქართული საკითხით. ზოგადად, როცა ჩვენთან პოლიტიკოსის დისკრედიტირება უნდათ, ცდილობენ აჩვენონ, რომ ის საქართველოსთან არის დაკავშირებული, ჰყავს ნათესავები, ან საქართველოსთან სურს მოლაპარაკებები. მაშინ ბაღაფშს დაუპირისპირდნენ იმ ბრალდებით, რომ მას ქართველი ცოლი ჰყავდა. ბაღაფშის ცოლი არასდროს გამოჩენილა საჯარო სივრცეში, იგი დიასახლისი იყო და მისი ეროვნული კუთვნილების მიუხედავად, არა მგონია, მას რაიმე გავლენა ჰქონოდა პრეზიდენტზე. საბოლოოდ ამ არჩევნებმა საზოგადოება ორად გაყო. ჩვენ ძალიან ახლოს ვიყავით იმასთან, რომ შეირაღებული დაპირისპირებები მომხდარიყო. ცხადია, რომ ეს არჩევნები მოულოდნელი იყო ჩვენი მოკავშირისთვისაც. რუსეთში დარწმუნებულები იყვნენ, რომ სწორედ მათი მხარდაჭერილი კანდიდატი გაიმარჯვებდა და ურთიერთობების ფორმატიც კი შეთანხმებული იყო. მათთვის მოულოდნელად კი გაჩნდა ახალი ფიგურა, რომელიც არავინ იცოდა, რას მოიმოქმედებდა. ამ დროს ისევ გამოცხადდა ბლოკადა, ჩვენ 1 თვით ისევ ჩაგვკეტეს. მაშინ კრასნოდარის მხარის გუბერნატორმა განაცხადა: - არ მოგცემთ პურს, რომ შიმშილით დაიხოცოთო! არ შემოვუშვებთ ფქვილს საზღვარზე და არც თქვენს მანდარინებს გავიტანთ, იმიტომ რომ ჩვენ თქვენთან ვნახეთ მავნებლები, რომლებიც საშიშები არიან. ის ფიქრობდა, რომ მისი ეს განცხადება ჩვენზე გავლენას მოახდენდა, მაგრამ ამაზე ჩვენი ხალხი უფრო გაბრაზდა და თქვა: - წაიღეთ თქვენი პური, ჩვენ გვაქვს სიმინდი, ომის დროს სიმინდზე ვცხოვრობდით და ამის შემდეგაც სიმინდით გადავრჩებითო.

ჩვენთან ამ დრომდე არსებობს ანეკდოტი. მოგიყვებით. ხაჯიმბას მხარდასაჭერად ჩამოვიდნენ რუსი მსახიობები და როცა გაზმანოვი სცენაზე ავიდა დიდი აუდიტორიის წინაშე, თქვა: -საღამო მშვიდობისა, აჭარა! მოდით, მივესალმოთ აფხაზეთის მომავალ პრეზიდენტს რაულ ხაჯიმბას! და ეს მოხდა არჩევნებამდე 3 დღით ადრე. ახლაც ჩვენ ვამბობთ ხოლმე ფრაზას: „საღამო მშვიდობისა, აჭარა!“, როცა ჩვენთან ჩამოდის ვინმე, ვინც არც იცის სად ჩამოვიდა, რისთვის და ზუსტად რას უჭერს მხარს.

  • რესპონდენტმა განაგრძო საუბარი:

და 1 თვე მაშინ ჩაგვკეტეს, რთული იყო მგზავრობა, არ შემოდიოდა პროდუქტი, ვერ გადიოდა მანდარინი, არადა ჩვენთან ბევრი ადამიანი სწორედ მანდარით ცხოვრობს. მათ მოჰყავთ მანდარინი, სეზონის დროს ყიდიან და ნახევარი წელი ამ თანხებით ცხოვრობენ. მაშინ ჩვენ ღიად ვთქვით, რომ არ მივცემთ არავის ჩვენზე ბატონობის უფლებას, თუმცა საბოლოოდ, ჩვენ კომპრომისებზე წასვლა მოგვიწია. მაშინ ითქვა, რომ წინა არჩევნების დროს იყოს დარღვევები და ჩატარდა განმეორებითი არჩევნები. ეს უკვე იყო ფიქცია. ხაჯიმბა ბაღაფშის ბლოკში შევიდა ვიცე-პრეზიდენტის კანდიდატად და მას ჩააბარეს ძალოვანი ბლოკი, თუმცა ამან არ იმუშავა. მეორეჯერ კი, ბაღაფს მარტოს მოუწია არჩევნებში მონაწილეობა.

ამის შემდეგ 2008 წლის აგვისტოს ომი იყო. ამბობენ, რომ მაშინ ბაღაფშზე იყო ზეწოლა, დაეწყო სამხედრო მოქმედებები, მაგრამ მან უარი განაცხადა და თქვა: - მე არ შემიძლია ამის გაკეთება, ჩვენ ვდგავართ საზღვარზე, თუ ჩვენთან არავინ შემოიჭრება, ჩვენ არსად წავალთ და მე ვერავის წავიყვან სიკვდილზე. ბაღაფში გამოცდილი პოლიტიკოსი არ იყო, ის სპორტსმენი გახლდათ, თუმცა ის იყო კარგი ადამიანი. მას ადამიანები უყვარდა და ისიც ბევრს უყვარდა ჩვენს საზოგადოებაში. იგი უარს ვერაფერზე ეუბნებოდა სხვებს და ნებას რთავდა ბევრ რამეზე, მაგრამ მას ამისთვის არაფერი აუღია, არ აუშენებია სასახლე, არც სასტუმრო. პირველი პრეზიდენტის ნათესავებისგან განსხვავებით, ის მოკრძალებულად ცხოვრობდა. სამწუხაროდ, იგი მალე გარდაიცვალა. ეს ჩვენი საზოგადოებისთვის დიდი დანაკლისი იყო.

2004 წლის მოვლენების შემდეგ პოლიტიკური მოსაზრებები ბაღაფშისტებად და ხაჯიმბისტებად იყოფა. ახლა პოლიტიკოსების დაყოფა რთულია, რადგან ისინი მოსაზრებებს ხშირად იცვლიან, ახალი თაობის განათლებული პოლიტიკოსები კი ჩვენთან იშვიათობაა. პოლიტიკოსისთვის დიდი ხნის განმავლობაში მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენდა, ის მონაწილეობდა თუ არა საომარ მოქმედებებში. თუ ის ომში არ მონაწილეობდა, ეს ნიშნავდა, რომ დეზერტირი იყო და მას არც საკუთარი ხალხის წარმომადგენლობის ლეგიტიმაცია ჰქონდა. ახლა ძველი თაობა მიდის, ახალ თაობას კი, რომელიც მათ ნაცვლად მოდის, ომში მონაწილეობა ფიზიკურად არ შეეძლო და ეს არგუმენტიც პოლიტიკაში ისე მწვავედ აღარ მუშაობს, როგორც ეს 15 წლის წინ იყო.

  • შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ბაღაფშისტებსა და ხაჯიმბისტებს შორის განსხვავება იმაშია, რომ ბაღაფში უფრო დამოუკიდებლობაზე ორიენტირებული იყო, ხაჯიმბა კი - უფრო პრორუსული. ქართული პერსპექტივიდან აფხაზეთში თითქოს ორი პოლიტიკური ძალა არსებობს - დამოუკიდებლობის მომხრეები და უფრო რუსეთზე ორიენტირებულები.

ვერ ვიტყოდი ასე. როცა ხაჯიმბა იყო ძალაუფლებაში, მას არაფერი დაუთმია, თუ მას თუნდაც დღევანდელ პრეზიდენტს შევადარებთ. მის მიმართ სხვა ტიპის პრეტენზიები არსებობდა. მაგალითად, ის, რომ მან ძალაუფლების კრიმინალიზება მოახდინა და კრიმინალური ქსელების გავლენებს ვერ გაუმკლავდა. არც ერთი პროექტი, რომელსაც რუსები ლობირებდნენ მაშინ, მაგალითად, გზის გახსნა ჩრდილოეთ კავკასიასთან, რუსებისთვის უძრავი ქონების განსხვისება, მან არ დათმო. თუ ის პრორუსი იქნებოდა, მაშინ ამ ინტერესებს დათმობდა, მით უფრო, რომ პარლამენტში მას ბევრი მომხრე ჰყავდა. მე ვფიქრობ, რომ ორივე ლიდერი დამოუკიდებლობის მხარდამჭერი გახლდათ და ამავდროულად, რუსეთთან ურთიერთობის დალაგების, მაგრამ ბაღაფში უფრო ღია ადამიანი იყო, ის ცდილობდა ალტერნატივების შექმნას, მათ შორის კონტაქტების დამყარებას საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, სხვა ქვეყნებთან, ამავე დროს, საქართველოსთან. იგი გაწონასწორებული, მშვიდი ადამიანი გახლდათ და საუკეთესო იყო მოლაპარაკებების პროცესში, ხაჯიმბა - უფრო რადიკალური და ნაციონალისტურად განწყობილი. ბაღაფშს გარემოცვაში სხვადასხვა ეროვნების ხალხი ჰყავდა, ხაჯიმბას კი - მხოლოდ ეთნიკურად აფხაზები.

  • და როგორ აფასებთ ბატონ ბჟანიას და ახლანდელ მმართველობას იმავე კლასიფიკაციებში?

ჩვენ ახლა ურთულეს პერიოდში ვართ და შემიძლია ვთქვა, რომ ამას არ მოველოდით. ჩვენ ბატონ ბჟანიას ხმა მივეცით, როგორც ხაჯიმბას ალტერნატივას, იმიტომ რომ ეს უკანასკნელი არ უკმლავდებოდა კრიმინალს, არ ხდებოდა ძალადობისა და მკვლელობის გახმაურებული საქმეების გამოძიება. ხალხმა ხმა მისცა იმისთვის, რომ კრიმინალი შემცირებულიყო. მას კრიმინალურ ძალებთან კავშირები არ ჰქონდა. თუმცა, ჩვენ ვერ შევაფასეთ ის იმ კუთხით, თუ ამ კანდიდატს რამდენად აქტიური კავშირები ჰქონდა რუსეთთან. ომის შემდგომ ჩვენს ისტორიაში ეს არის პირველი შემთხვევა, როცა პრეზიდენტი მაგალითად ისეთ განცხადებას აკეთებს, რომ ჩვენ გვაქვს ორი სამშობლო დიდი და პატარა. ბჟანია დროის დიდ ნაწილს რუსეთში ატარებს, თითქმის ყოველთვიურად ის რუსეთშია. ხალხს ეს არ მოსწონს. ყველანი ვხვდებით, რომ იგი მზად არის უფრო მეტად შორსაც წავიდეს ჩვენი სუვერენიტეტის დათმობის გზაზე, მაგრამ მაშინ, როცა ჩვენ არჩევანის წინაშე ვიდექით, ბევრი ალტერნატივა არც გვქონდა.

  • და როგორ ფიქრობთ, ბჟანიას შემდეგ სოციალური მდგომარეობა, ანდა სიტუაცია კრიმინალის კუთხით შეიცვალა უკეთესობისკენ?

კი სიტუაცია შეიცვალა. გარკვეული საქმეების გამოძიება ხდება, თუმცა არ შემიძლია ვთქვა, რომ დანაშაულის შემთხვევები აღარ ფიქსირდება. მაგალითად, ცოტა ხნის წინ მოხდა საჯარო შეკვეთილი მკვლელობა პირველი პრეზიდენტის ძმიშვილის, რომელსაც დიდი გავლენები ჰქონდა. სნაიპერმა ის მის საკუთარ სახლთან მოკლა. ყოფით დონეზე სიტუაცია გაუმჯობესდა, საზოგადოებრივ ტრანსპორტში, საჯარო ადგილებში ნაკლებად ეშინიათ ადამიანებს. თუმცა, ძალიან უკონტროლო გახდა პრივატიზების პროცესი. ჩვენთან ასე არ იყო, რომ მთელი პარკი ვინმეზე გაესხვისებინათ. მაგალითად, ის რაც ბიჭვინთაში მოხდა, რომ ნახევარი სანაპირო გადასცეს რუსებს და რუსეთის ხელისუფლების წარმომადგენლები ჩამოდიან, ისვენებენ აქაურ სანატორიუმებში. ამ ადგილებში ჩვენი იურისდიქციაც კი აღარ ვრცელდება, რადგან ჩვენს მილიციას ამ მონაკვეთში დამნაშავის დაკავებაც კი არ შეუძლია. ეს რეალობა ხალხს აწუხებს. ჩვენთან ახლა ძირითადი წუხილი და უკმაყოფილება უძრავი ქონების გასხვისებას უკავშირდება. მიუხედავად ამისა, მაინც მთავარი პრობლემა ის არის, რომ რეალური ოპოზიციური ლიდერი, ვინც შეიძლება ალტერნატივა იყოს და რომელსაც ენდობოდა ხალხი, არ გვყავს.

როგორც გითხარით, თავიდან ჩვენთვის მოულოდნელი იყო პოლიტიკის ამგვარად შემობრუნება. ბატონი ბჟანია დასაწყისში თითქოს მრავალვექტორული ურთიერთობების მომხრე იყო და საუბრობდა საქართველოსთან დიალოგის აუცილებლობაზეც, თუმცა ოპოზიციის ზეწოლის ქვეშ ეს იდეა უკან წაიღო. ერთადერთი, რაც ამ მიმართულებით ვიხილეთ, ეს საქართველოსთან საზღვარზე დიუთიფირს მშენებლობაა. თითქოს ეს ვაჭრობის დაწესებას უნდა ნიშნავდეს, მაგრამ წინსვლა ამ დრომდე არ ჩანს. ყველა პრეზიდენტი ვინც მოდის, აშენებს დიუთიფრის, ჩვენ აფხაზეთში ამაზე უკვე ვხუმრობთ.

  • როგორ აღიქვამს აფხაზური საზოგადოება საქართველოს და ქართულ საზოგადოებას და როგორ იცვლებოდა ეს ხედვები და განწყობები ბოლო წლებში? რა არის მთავარი, რისი გაკეთებაც საქართველოს სახელმწიფოს შეუძლია ადგილობრივი საზოგადოების ნდობის აღდგენისთვის?

ეს რთული საკითხია. სინამდვილეში კონფლიქტის რეგულირების შანსები არსებობდა 90-იან წლებში, 1998 წლამდე. ამის შემდეგ რაც ხდებოდა ყველაფერი ჩვენს საზოგადოებებს უფრო აშორებდა, იმიტომ რომ ჩამოყალიბდა ორი განსხვავებული პოლიტიკური სისტემა და სხვადასხვა პირობებში განვითარებადი საზოგადოებები. ჩვენი საზოგადოება დიდი ხნის განმავლობაში იყო იზოლირებული და ახალგაზრდებს ნაკლები შესაძლებლობა ჰქონდათ, რამე სხვა ენახათ. ისინი იზრდებიან ომის ნარატივით. ომის მემორიალები და კვალია ყველგან, ყველა დასახლებულ პუნქტში, სკოლებში. აფხაზეთის ომი აფხაზეთის მთელს ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა, გარდა გუდაუთის რაიონისა. ომი თითქმის ყველა ოჯახს შეეხო. მაგალითად, ჩემი ოჯახიდან ომში არავინ იბრძოდა, მაგრამ ჩვენს სახლს ტყვიები მოხვდა. აფხაზეთში არასდროს შეგიძლია ომის დავიწყება, შენ ფაქტობრივად ცხოვრობ გარემოში, სადაც ყველაფერი კონფლიქტს გახსენებს.

მაგალითად, მე შემიძლია ომამდე საზოგადოება გავიხსენო და შევადარო დღევანდელობას, მაგრამ ახალგაზრდა თაობას ეს არ შეუძლია. მან იცის, რომ საქართველო დაესხა აფხაზეთს, აფხაზეთმა ომი მოიგო და ამის შემდეგ ასე ვცხოვრობთ. მათთვის არსებობს არამეგობრული მეზობელი სახელმწიფო, სადაც ჩვენ აღარ მივდივართ. თუმცა ახლა არსებობენ ახალგაზრდები, რომლებიც ცდილობენ წავიდნენ საქართველოში, გაიგონ უფრო მეტი იქაურობის შესახებ, თუმცა ისინი საზოგადოების მხრიდან წნეხს განიცდიან. ადრე ახალგაზრდებისთვის შესაძლებელი იყო საერთო ბანაკებში წასვლა, საქართველოში არა, მაგრამ სომხეთში, ბულგარეთში. ახლა ეს შეუძლებელია. ახალგაზრდებს სულ უფრო მცირე შესაძლებლობები აქვთ, გაიცნონ ადამიანები ქართულ მხარეს.

საბოლოოდ, რა თქმა უნდა, ჩვენს საზოგადოებაში ძლიერია საქართველოს მტრის ხატი. ძლიერია წარმოდგენა, რომ ჩვენ ცუდად ვცხოვრობთ, იმის გამო, რომ საქართველოსთან ომი გვქონდა. არ ვიცი, რა უნდა გააკეთოს საქართველომ ნდობის აღდგენისთვის, მაგრამ უნდა იყოს ქმედითი ნაბიჯები და არა მხოლოდ პოლიტიკური განცხადება, რომელსაც ჩვენი საზოგადოების დიდი ნაწილი არცკი კითხულობს. შეიძლება ეს იყოს აფხაზური დოკუმენტების, როგორც სამოგზაურო დოკუმენტების აღიარება ქართული მხარის მხრიდან, რომელიც ადამიანებს გადაადგილების თავისუფლებას მისცემდა.

  • მინდა დავუბრუნდე გამარჯვებისა და მარცხის საკითხს. აფხაზური მხარე მიიჩნევს, რომ ომში გაიმარჯვა, თუმცა ომს მოჰყვა მისი იზოლაცია, რამაც საბოლოოდ მძიმე გავლენა მოახდინა მის ეკონომიკურ და სოციალურ განვითარებაზე. ამის გამო გამარჯვების და მარცხის თანადროული არსებობა გვაქვს სახეზე. ქართულ საზოგადოებაშიც ომთან დაკავშირებული ემოციები ამბივალენტურია - ერთი მხრივ, მსხვერპლობის ნარატივი ძლიერია, როცა დაკარგულ ტერიტორიებზე, დევნილებზე, სიცოცხლის ხელყოფის საქმეებზე ვლაპარაკობთ, თუმცა ჩვენს მარცხზე, ჩვენ საჯაროდ არ ვსაუბრობთ. როგორ ხედავს აფხაზური საზოგადოება ქართულ მსხვეპლს, თუნდაც დევნილების საკითხს?

მესმის, რომ ამის თქმა რთულია, მაგრამ მგონი არანაირიად. განწყობები და მეხსიერება განსხვავებულია. ადამიანების ნაწილი ქართველებთან მათ კეთილმეზობლურ ურთიერთობას პოზიტიურად იხსენებს. მაგალითად, ჩვენ გვყავდა კარგი ქართველი მეზობელი ქალი, რომელიც გვმალავდა და გვიცავდა ქართული სამხედროებისგან, როცა ისინი აფხაზებს ეძებდნენ მოსაკლავად. სამწუხაროა, რომ ჩვენ აღარაფერი ვიცით ამ კარგი ადამიანის შესახებ. სხვები საუბრობენ იმაზე, რომ მათმა მეზობელმა ქართველებმა მათი სახლები დაიკავეს და გაძარცვეს, როცა გუდაუთაში გადავიდნენ და სახლების დატოვება მოუწიათ. ამდენად, ვისაც კარგი ადამიანური ურთიერთობები ჰქონდა ქართველ მეზობლებთან, ისინი ნანობენ მომხდარს, ომს. ზოგი იმასაც ითხოვს ქართველებისგან, რომ ომის დროს აფხაზების გვერდით უნდა დამდგარიყვნენ. მაგალითად, ომის დროს პირველად დაიცხრილა სოფელი ტამიში და აფხაზების ნაწილის თქმით, იმ დროს ქართველები ომის წინააღმდეგ რომ დამდგარიყვნენ, შეიძლება ომი არც მომხდარიყო. ცხადია, მე მესმის, რომ მაშინ ქართველებმა კონფლიქტის მასშტაბი და შედეგები სათანადოდ ვერ შეაფასეს და თავი უსაფრთხოდ იგრძნეს, როცა ქართული ჯარი დაინახეს. თითქოს ქართველები ვერ ხვდებოდნენ, რა ხდებოდა სინამდვილეში და რა იყო არანორმალური მომხდარში. მაგალითად, როცა მე მშობლებმა ომის დროს სანქტ-პეტერბურგში გამიშვეს ნათესავებთან, ჩემი ქართველი მეზობელი კითხულობდა, თუ რატომ წავედი, ხომ ყველაფერი კარგად იყო?! როცა კიტოვანი შემოვიდა, ადგილობრივი კრიმინალური ჯგუფებიც მას შეუერთდნენ. ისინი არაქართულ მოსახლეობას ავიწროებდნენ და ძარცვავდნენ. მძიმე დრო იყო.

დევნილების სახლების გამოყენებაზე განწყობებიც სხვადასხვაა. მაგალითად, ჩემს აფხაზ მეზობელს, რომელსაც ქმარი სომეხი ჰყავს, სახლი დაუწევს. ეს იმის გამო, რომ ის დეპუტატი იყო აფხაზური მხრიდან. როცა ისინი დაბრუნდნენ, იმ სახლში დასახლდნენ, სადაც უნდოდათ. ჩემი აზრით, დევნილების ქონების ნაციონალიზება უნდა მომხდარიყო და სახელმწიფოს კონკრეტული ოჯახებისთვის ეს ბინები დროებით უნდა გადაეცა, სანამ ამის საჭიროება არსებობდა, თუმცა ამის კონტროლი მაშინ რთული იყო.

  • როგორია აფხაზური ნაციონალიზმი დღეს? როგორ იცვლებოდა აფხაზური ნაციონალური პროექტი, თვითიდენტიფიკაცია წლების განმავლობაში და როგორია ამ პროექტში სხვა ეთნიკური უმცირესობების ადგილი?

სამწუხაროდ, რეალობა უარესობისკენ იცვლება. ყოფით დონეზე ეს შედარებით ნაკლებად შესამჩნევია, მაგრამ თუ პოლიტიკური ასპექტიდან შევხედავთ, ეთნიკურ უმცირესობებს ადგილობრივ დონეზე და პარლამენტში წარმომადგენლები არ ჰყავთ. ომის შემდგომ პერიოდში სხვა ეთნიკური ჯგუფების მცირე წარმომადგენლობა კიდევ შენარჩუნდა, გვყავდა 2 სომეხი, 1 რუსი და 1 ქართველი წარმომადგენელი გალის რაიონიდან, მაგრამ ახლა ესეც აღარ არის. მე არ მინდა ვთქვა, რომ ჩვენი სახელმწიფო ეთნიკურ ნაციონალიზმზეა ორიენტირებული, მაგრამ კონსტიტუციაში წერია, აფხაზი ერი წარმოადგენს სახელმწიფოს დამდგენ ეთნოსს და ქვეყნის პრეზიდენტი შეიძლება იყოს მხოლოდ აფხაზი, ვინც აფხაზური ენა იცის. არააფხაზი მოსახლეობაც ხომ უნდა წარმოადგინოს პოლიტიკურმა სისტემამ, მაგრამ ახლა ასე არ ხდება. აფხაზი პოლიტიკოსები, ვინც ძალაუფლებაში არიან, კარგად ხვდებიან, რომ ეს პრობლემაა, მაგრამ მე ვერ ვხედავ, რომ ამ კუთხით ნაბიჯები იდგმება.

წარმომადგენლობის პრობლემა ჩვენ არა მხოლოდ ეთნიკურ ჯგუფებთან დაკავშირებით გვაქვს. იგივე სიტუაცია გვაქვს ქალებთან დაკავშირებითაც, რომლებიც განდევნილები არიან გადაწყვეტილების მიღების პროცესიდან.

  • როგორ არის გალის მოსახლეობა დანახული აფხაზურ საჯარო დისკურსში? ჩვენ ვხედავთ, რომ მათი უფლებრივი მდგომარეობა მძიმეა და მათი ინტერესები გამოტოვებულია ორმხრივად, როგორც სოხუმის, ისე თბილისის მხრიდან. ის ფაქტორი, რომ ისინი დარჩნენ ამ ტერიტორიაზე, ეს როგორ აისახება მათზე შექმნილ პოლიტიკურ წარმოდგენებში სოხუმში?

გალის მოსახლეობასთან დაკავშირებული აღქმები ასევე განსხვავებულია. უფრო დიდი ნაწილის წარმოდგენაა, რომ ისინი საქართველოს მოქალაქეები არიან. მოსახლეობის უმრავლესობა ნამდვილად არ ფიქრობს, რომ ისინი უნდა გავასახლოთ; მხოლოდ მცირე ნაციონალისტური ჯგუფები არსებობენ, რომლებიც ფიქრობენ, რომ ქართული პასპორტები აქვთ და დაე, წავიდნენ საქართველოში. როგორც გითხარით, მოსახლეობის დიდი ნაწილი ფიქრობს, რომ ისინი ჩვენი მოქალაქეები არიან, რომ მათი პირადი დოკუმენტების საკითხი უნდა მოწესრიგდეს და უსამართლობა იყო, როცა აფხაზური პასპორტები წაართვეს და ამით წაართვეს პოლიტიკაში მონაწილეობის შესაძლებლობა.

ყოფით დონეზე განსხვავება არ ჩანს. გალელები გადაადგილდებიან აფხაზეთში, ბაზარში ქართულ ენაზე საუბარსაც კი გაიგებ, ქართული ენა ისმის ქუჩებში სეირნობის დროსაც. ეს ჩვენი საზოგადოებისთვის მისაღებია. საგულისხმოა აქვე, რომ ერთადერთი აქტორი, ვინც გალის რაიონის საკითხს აყენებს საჯარო სივრცეში, ეს ჩვენი სახალხო დამცველი, ასიდა შაკრილია.

  • როგორ აღწერდით, რა არის მთავარი სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები აფხაზეთისთვის?

ჩვენთან ბევრი ტურისტია, განსაკუთრებით პანდემიისა და რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების შემდეგ, თუმცა ჩვენი სოციალური ინფრასტრუქტურა ამდენ ადამიანზე გათვლილი არ არის და ეს ეკოლოგიურ პრობლემებს ქმნის. ვგულისხმობ კანალიზაციას, წყლის მომარაგებას, ნაგვის სისტემებს, რომელიც ჩვენთან ძველი და ჩამორჩენილია. ჩვენ არ გვაქვს ნაგვის გადამუშავების სისტემა და იმის გამო, რომ აფხაზეთი პატარაა, ნაგვის გატანა სადღაც ახლოს გვიწევს მაინც. მით უფრო, რომ ჩვენთან ბევრი მდინარეა და თუ ნაგავი ამ ადგილებში იყრება, ის საბოლოოდ ზღვაში ჩადის და შავ ზღვას აბინძურებს. გარემოსდამცველებს ჩვენთან საკმარისი გავლენა არ აქვთ, რომ დაადგინონ მაგალითად, რამდენი ადამიანის შემოსვლის შესაძლებლობაა აფხაზეთში, იმგვარად რომ ამან ადგილობრივი ეკოსისტემა არ დააზიანოს. შარშან დაახლოებით 3 მილიონი ტურისტი შემოვიდა აფხაზეთში, მათ შორის არიან ადამიანები, ვინც მხოლოდ 1 დღით შემოვიდა ექსკურსიის მიზნით, წელს მგონია, რომ გაცილებით მეტი ტურისტი შემოვიდა აფხაზეთში.

რა თქმა უნდა პრობლემურია ჩვენი ენერგოუსაფრთხოება. ჩვენი ელექტროენერგიის 80 % დამოკიდებულია ენგურჰესზე და როცა ენგურჰესზე პრობლემები წარმოიშობა, ენერგიას რუსეთი გვაწვდის. ჩვენ უნდა ვავითარებდეთ მწვანე ენერგეტიკას, მზის ბატარეებს, მდინარეებზე მცირე ჰესებს.

ჩვენთან აკრძალულია მიწის გასხვისება არააფხაზზე. შეიძლება მხოლოდ მასზე აგებული ნაგებობების გაყიდვა, მაგრამ ადამიანები მაინც ახერხერხებენ, მიმართავენ გარკვეულ ხრიკებს: როგორც წესი, აფხაზის სახელზე აფორმებენ ნასყიდობის ხელშეკრულებებს, თუმცა ხშირად რუსეთის მოქალაქეებიც რისკავენ ამ პროცესში. იყო არაერთი შემთხვევა მათი მოტყუების. მაგალითად, დაფიქსირდა ერთი და იგივე ბინის რამდენჯერმე გასხვისების შემთხვევა.

ჯერ კიდევ გვიმართლებს, რომ ჩვენთან მსხვილი წარმოება არ არის, რაც გარემოს დააზიანებდა. გაგვიმართლა, რომ ჩვენ მოვახერხეთ ნავთობის მოპოვების გაჩერება 4 წლის წინ. უკვე მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები და რუსული კომპანია აპირებდა მოპოვების დაწყებას, მაგრამ ხალხმა გააპროტესტა ეს პროცესი და პროექტი გავაჩერეთ.

ზოგადად ჩვენთან პროდუქტები ძირითადად რუსეთიდან და თურქეთიდან შემოდის: სამშენებლო მასალები და ტანსაცმელი ძირითადად თურქეთიდან, საკვები პროდუქტები კი რუსეთიდან. მცირე პროდუქტი შემოდის საქართველოდანაც, ძირითადად ყველი და ყურძენი, მაგრამ ძალიან მცირე ოდენობით.

ჩვენთან მაღალი იყო შრომითი მიგრაცია შუა აზიიდან, მაგრამ ახლა ეს ტენდენცია შემცირდა, რადგან რუბლი გამყარდა და მათთვის მომგებიანი აღარ არის ჩვენთან მუშაობა. მიუხედავად ამისა, შუა აზიიდან შრომითი მიგრანტები ჩვენთან მაინც აქტიურად ჩანან. ისინი მუშაობენ მშენებლობაზე, ალაგებენ ქუჩებს. ახალგაზრდები ადრე რუსეთში მიდიოდნენ სამუშაოდ, მაგრამ ახლა ნაკლებად, ისინი ძირითადად საინფორმაციო ტექნოლოგიების, ასევე მედიცინის სფეროში მიდიან.

  • სოხუმის გარეთ, სხვა პერიფერიულ რეგიონებში როგორია განვითარების ხარისხი? თვალშისაცემია ეკონომიკური უთანასწორობა?

ახლა სიტუაცია მცირედით იცვლება. მაგალითად, გაგრა და ბიჭვინთა ყოველთვის იყო საკურორტო ზონა. ზაფხულობით იქ სიცოცხლე ჩქებს, აფხაზეთის სხვა რეგიონებიდან ხალხი ჩადის სამუშაოდ იქაურ პანსიონატებში, სანატორიუმებში, მაგრამ ზამთარში იქ ადამიანების რაოდენობა მცირდება. აი, აფხაზეთის აღმოსავლეთ ნაწილი კი მკვდარია. მაგალითად, ტყვარჩელის რაიონში მხოლოდ 3000 ადამიანი ცხოვრობს, განსაკუთრებით მეშახტეების რაიონში ადამიანები თითქმის აღარ დარჩნენ. აღმოსავლეთ აფხაზეთში მხოლოდ სოფლის მეურნეობაა განვითარებული. არსებობს აგროფერმები, რომელიც მათ შორის, თურქული დიასპორის მხარდაჭერით განვითარდა. თურქები ზიანს აყენებენ ჩვენი ზღვის რესურსებს - თევზს ისეთი ტექნოლოგიით მოიპოვებენ, რომ პატარა თევზებსაც ხოცავენ და თევზის ბუნებრივი კვლავწარმოება ირღვევა. ჩაატარეს კვლევა და ამბობენ, რომ 15 წელი მაინც სჭირდება აკვატორიის ნორმალური მდგომარეობის აღდგენას სოხუმთან.

  • როგორია სოციალურად მოწყვლადი ჯგუფების მდგომარეობა აფხაზეთში, მაგალითად, შშმ პირების, ქალების?

ჩვენთან შშმ პირების რაოდენობა 25 000-ს აღწევს. ეს ძალიან დიდი ციფრია. მათ შორის, თუ არ ვცდები, 700 არის იმ ადამიანების რიცხვი, ვინც ომის შემდეგ ნაღმზე აფეთქდა. ჩვენთან იყო მნიშვნელოვანი გამოწვევა ჯანდაცვის კუთხით, ბევრი ბავშვი ცერებრული დამბლით (თავის თვინის დაზიანებით) იბადებოდა, რადგან არ იყო ადრეული დიაგნოსტირების საშუალებები და გენეტიკური ტესტები.

ახლა უფრო წამოვიდა მრავალშვილიანობის პრაქტიკა. ჩვენთან ბევრი დაუქორწინებელი ქალია, იმიტომ რომ ომის დროს ბევრი კაცი დაიღუპა და იმ თაობის ქალებისთვის რთულია დაქორწინება, ან მათმა ნაწილმა ადრეულ ასაკში დაკარგა ქმარი. ახლა 35 წლის და უფრო ქვემოთ ქალები ცდილობენ ბავშვები გააჩინონ, მიუხედავად იმისა, რომ სიღარიბეა და ცხოვრება გაძვირებულია. ვერ ვიტყვი, რომ სახელმწიფო დედებს ხელს უწყობს. ამით აიხსნება თუნდაც ის, თუ რატომ იღებს ხალხი რუსეთის მოქალაქეობას, იმიტომ რომ იქ თუნდაც უკეთესი სოციალური მხარდაჭერაა დედებისთვის და ბავშვებისთვის. ჩვენთან ორმაგი მოქალაქეობა მხოლოდ რუსეთთან არის დაშვებული, მხოლოდ რუსეთის მოქალაქეობის მიღების შემთხვევაში არ კარგავს ადამიანი აფხაზეთის მოქალაქეობას. ამ ფაქტორითაა გამოწვეული, რომ ხალხი ამ პროცესში მარტივად ერთვება.

  • დიდ მადლობას გიხდით გულახდილი და საინტერესო დიალოგისთვის.

თქვენც დიდი მადლობა ამ კითხვებისთვის. ზოგჯერ, როცა სხვა ქართველებს ვაძლევ ინტერვიუს, მათ ჩვენი რეალობის მიღება არ შეუძლიათ. კარგია, რომ თქვენ უფრო მეტი რამე გაინტერესებდათ ჩვენი საზოგადოების შესახებ.

მასალა მომზადდა გაერთიანებული ერების საქართველოში ფინანსური მხარდაჭერით. პუბლიკაციის შინაარსზე პასუხისმგებელია სოციალური სამართლიანობის ცენტრი. მასალის შინაარსი არ შეიძლება განიხილებოდეს, როგორც გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის პოზიცია.

Политические транзиции в Абхазии и современность

Интервью Тамты Микеладзе с абхазским гражданским активистом

Продолжаем цикл интервью с абхазскими и осетинскими общественными деятелями, и гражданскими активистами. В нашем обществе перспективы этих обществ почти не слышны, и ни медиа, ни политические акторы не интересовались реальностями этих регионов и обществ. Несмотря на то, что Грузия видит и признает людей, проживающих в этих регионах, своими гражданами, государство слабо демонстрирует собственный интерес и в основном ограничивается поддержкой программ медицинских и бизнес-проектов. В грузинском доминантном символическом поле и языке эти общества почти исчезли. Символический и политический ответ, который они получают от грузинского государства, - это политика и акты непризнания и изоляции, которые даже спустя 14 лет после войны, когда т.н. риски политического признания независимости преодолены, не изменены. Несмотря на появление видений, направленных на укрепления доверия в формулировках правительства и институциональной политике, оно не приняло форм реального диалога, формирования общих интересов и статусно-нейтрального сотрудничества. Нашему обществу во многом равнодушен интерес и восприятие этих регионов. Мы знаем все меньше и меньше правды об этих обществах и представляем их либо как старых знакомых братьев, либо как старых врагов. Спустя 30 лет после конфликта представления о братстве и вражде становятся все более сжатыми и пустыми.

Наша цель состоит в том, чтобы заполнить пустоту этой реальности и восприятия и донести знания о перспективах абхазского и осетинского обществ, послевоенных контекстах и реалиях в общественное пространство и начать дискуссию.

В данной статье мы представляем интервью с абхазским общественным деятелем и гражданским активистом, личность которой конфиденциальна. Эта осторожность является результатом суровой реальности, с которой сегодня сталкиваются абхазские гражданские акторы. Находящийся под влиянием России местный министр иностранных дел регулярно усиливает контроль над абхазскими гражданскими организациями и делает практически невозможным существование независимых гражданских организаций. Понятно, что эта практика контроля окажет разрушительное воздействие на и без того хрупкое абхазское гражданское общество, и в первую очередь закроет мосты коммуникации и сотрудничества с международными и грузинскими организациями.

Я лично встречалась со своим респондентом раньше. Ее самокритичность, мужество и заинтересованность в достижении положительных социальных изменений в своем обществе вдохновляли, и свое первое интервью я записала именно с этим замечательным человеком.

Как развивалось абхазское общество после конфликта 90-х, какие фазы развития и колебания вы бы выделили? Какие внутренние кризисы переживала абхазская политическая система и как ей удавалось существовать в условиях создававшейся годами глобальной изоляции?

После окончания активной фазы вооруженного конфликта в сентябре 1993 г. в абхазском обществе еще долго существовал нарратив победы и эйфории. У людей было ощущение, что после войны все будет хорошо и мы сможем построить новое общество и государство. Но мы столкнулись с жестокой реальностью. В то время Грузия присоединилась к СНГ, у президента России Бориса Ельцина были хорошие отношения с Шеварднадзе, и было очевидно, что Ельцин поддерживал Грузию в абхазском конфликте. В то время Россия решила заблокировать Абхазию, чтобы оказать на нее давление, и в течение 6 лет, с 1993 по 1999 год, Абхазия находилась под официальной блокадой со стороны России, которая была оформлена решением стран СНГ. Представьте, в течение 6 лет мужчинам в возрасте от 16 до 60 лет запрещали выезжать из Абхазии, что сильно повлияло на наше общество. Выехать со стороны Грузии не было возможности, потому что тогда не было такого контакта со стороны населения, на границе стояли вооруженные силы, и обстановка была напряженной. Так было с Грузией вплоть до 1998 года, когда снова случилась эскалация конфликта. Через российский пропускной пункт могли проезжать только женщины и дети. В то время экономика Абхазии фактически не работала, не работала ни почта, ни транспорт. В основном только женщины торговали через КПП Псоу. Именно женщины осуществляли экономическое снабжение всего общества. Очевидно, что Абхазия не была исключением, восстановление независимости сопровождалось такими же экономическими процессами во всем регионе Южного Кавказа. Однако война оказала разрушительное воздействие на Абхазию. Женщины вывозили фрукты, овощи, другие ценные вещи и продавали их в России. Моя мать, которая была учительницей, торговала столовым серебром и бокалами на рынке в России. После войны несколько лет продолжала функционировать Сухумская кондитерская фабрика, где делали гозинаки из орехов фундука и мёда. Женщины рано утром покупали гозинак и продавали его в Адлере. А в Адлере было такое ощущение, что вообще другая страна. Правда, положение там было не очень хорошее, но люди не знали, что по соседству фактически люди голодают рядом. Они даже не понимали, что там шла война. Это, конечно, был такой контраст и это продолжалось довольно долго. Абхазия тогда имела ограниченные возможности и долгое время жила в блокаде. С политической точки зрения у Абхазии не было возможности маневрировать. Россия категорически не поддерживала Абхазию. Хорошо, что тогда с нами были миротворческие силы ООН. Правда, военный контингент был в основном российским, но в составе миротворческого контингента были представители разных стран. Не известно, что было бы, если бы с нами не стояла миссия ООН и были бы только российские миротворцы. В то время абхазские политики пытались найти выход из ситуации. Трудно жить в условиях, когда страна находится в блокаде, а половина населения голодает. Именно в это время абхазские политики пытаются восстановить отношения с Грузией в формате федеративных отношений. Это был проект соглашения, основанный на идее создания государства с участием двух равноправных субъектов - Грузии и Абхазии. В то время политики ездили в Грузию, после войны еще были физические контакты, но грузинская сторона эту инициативу никак не поддержала. После 1996 года, когда была принята новая конституция Абхазии, насколько я знаю, такие попытки больше не предпринимались.

После этого, в 1998 году, произошла новая эскалация конфликта в Гальском районе, которая имела негативные последствия для нормализации отношений. До этого наши люди еще могли нормализовать отношения, но 1998 год свел на нет эти усилия, и это сказалось как на политических, так и на личных контактах. Этот период оказал негативное влияние на население Гали. В действительности против них проводилась репрессивная политика, которая официально таковой не казалась.

В 1999 году, через 6 лет после войны, в Абхазии прошел референдум. Если бы не события 1998 года, усилия по сближению продолжались бы, и сегодня мы могли бы иметь другую реальность. Следует отметить, что в этот период была принята резолюция ООН о том, что в настоящее время в Гальский район вернулось 60 тысяч беженцев. Это нигде как бы грузинской стороной не упоминается. Это возвращение произошло с согласия первого президента Абхазии.

В 1999 году к власти пришел Путин, и в этот период политика России в отношении Абхазии меняется. Блокада снимается. Однако в то время у нас еще не было российских паспортов, у нас были только старые советские паспорта. В это время было зафиксировано обращение абхазского населения в ООН, в котором запрашивались нейтральные "ооновские" паспорта и нейтральные проездные документы. Таким образом, люди, особенно молодежь, могли свободно передвигаться и развиваться. Тогда грузинская сторона категорически выступила против этой инициативы, и эта идея как бы заглохла. На тот момент уже начинают через общественные организации в упрошенном порядке выдавать российские паспорта тем, кто хочет на основании советского паспорта получить российский. Конечно, люди интересовались российскими паспортами, тем более, что Россия начинала выплачивать тем людям пенсии, которые работали во время Советского Союза не менее 5 лет. В то время размер пенсии в Абхазии составлял 300 рублей. Это когда одна буханка хлеба стоила 15 рублей. То есть на пенсию можно было купить только 20 буханок хлеба за 1 месяц. Российская пенсия дала людям шанс выжить.

В то время важную роль сыграли международные организации, "Красный Крест", "Врачи без границ", "Движение против голода". То, что они делали, было заметно, потому что они делали это не только, для населения Гальского района, как это было после 2008 года. Поскольку их работа была на виду, отношение населения к международным миссиям также было позитивным.

До 2004 года местная политика в Абхазии находилась в зачаточном состоянии. Общество боялось любого противостояния, даже политического. Даже создание партии рассматривалось как попытка расколоть общество. Тогда наше общество не было готово к плюрализму. Ему так хотелось чувствовать себя монолитным после войны, что это очень сильно ощущалось в межэтнических отношениях. Люди бескорыстно помогают друг другу. Например, поскольку у нас тогда не было общественного транспорта, водитель машины, который вас не знал, мог остановить машину и отвезти вас в город. Отношения между этническими группами также были близкими.

Вообще никакой критики не было в адрес первого президента, который привел наш народ к победе. Это не потому, что наше общество заставили замолчать репрессии, нет. В обществе это даже себе не могли представить, что можно против него сказать, критиковать. И в то время, когда появились политические оппоненты, например, Александр Анкваб, Леонид Лакербая, у них не было большой поддержки от общества. По сути, президентские выборы у нас были безальтернативными, да и в парламенте тоже не было большой конкуренции.

До сих пор у нас только мажоритарные выборы. Несмотря на то, что у нас есть политические партии, выборы по-прежнему не проводятся на пропорциональной основе. Политическая система для этого не сформирована и законодательно это не отражено.

К 2004 году здоровье первого президента ухудшилось, и стало ясно, что необходимо искать преемника. Его искали в ближайшем окружении президента и выбрали Хаджимбу. Он также имел высокую поддержку со стороны России. Но к этому времени у нас уже было пять альтернативных кандидатов. Этот процесс вызвал серьезный раскол в обществе по политическим убеждениям. Это были очень серьёзные выборы, тогда была сформирована Лига избирателей за честные выборы, где я тоже работала. Мы смогли добиться того, чтоб урны были прозрачные, был введен институт независимых наблюдателей и правила маркировки избирателей. Тогда у нас был настоящий хаос с официальными документами. Избиратели голосовали с советскими и российскими паспортами. В Гальском районе голосовали по грузинским паспортам. Абхазских паспортов тогда еще не было. Абхазские паспорта стали выдавать с 2005 года. Хотя, как я уже говорила, с документами был хаос, но выборы были честными. У нас было 200 наблюдателей, и они охватили все избирательные участки. Это была огромная работа и единственный штаб, который не хотел проходить тренинги для своих наблюдателей это был как раз штаб фаворита от предыдущей власти. Они были уверены, что выиграют, потому что он же наследник первого президента. Но этого не произошло. Хаджимба проиграл, и с большим отрывом. 51% у его соперника Сергея Багапша, а у Хаджимбы только 36%, если не ошибаюсь. Остальные трое получили небольшой процент голосов. Конечно, это было неожиданностью, и снова начались спекуляции вокруг грузинского вопроса. Вообще, когда у нас хотят дискредитировать политика, пытаются показать, что он связан с Грузией, имеет родственников или хочет вести переговоры с Грузией. Багапшу предъявили, что у него жена грузинка. Жена Багапша никогда не появлялась в публичном поле, она была домохозяйкой и, несмотря на национальность, не думаю, что она имела какое-то политическое влияние на президента. В конце концов, эти выборы разделили общество на две части. Мы были очень близки к силовому столкновению. Понятно, что эти выборы стали неожиданностью и для нашего союзника. В России были уверены, что победит поддерживаемый ими кандидат, и даже был уже обговорен формат взаимоотношений. Неожиданно для них появилась новая фигура, и никто не знал, что он сделает. В это время нам снова объявили блокаду, нас снова заперли на 1 месяц. Тогда губернатор Краснодарского края сказал: Я не дам вам хлеба вы там все умрете с голоду, не пускаем муку, зерно через границу, и мы вам запрещаем вывоз мандарина, потому что мы там нашли жучок, вредителя, который опасен. Он думал, что это его заявление повлияет на нас, но это еще больше разозлило наших людей. Тогда наши люди сказали: Забирайте себе свой хлеб у нас есть кукуруза, мы на кукурузе жили во время войны и после, мы на кукурузе проживем.

У нас еще есть анекдот, расскажу. Поддержать Хаджимбу приехали российские актеры, и когда Газманов вышел на сцену перед большой аудиторией, он сказал: Добрый вечер, Аджария! Поприветствуем будущего президента Абхазии Рауля Хаджимбу! И это произошло за 3 дня до выборов. И даже сейчас мы произносим фразу: «Добрый вечер, Аджария!», когда к нам приходит человек, который вообще не в курсе куда он приехал, зачем и что он приехал поддержать.

А потом нас заперли на 1 месяц. Очень сложно было проезжать. Продукты вообще не пропускали, не выпускали мандарины, а многие люди «живут» на этих мандаринах. Они выращивают мандарины, продают их в сезон и живут на эти средства оставшуюся часть года. Тогда мы открыто сказали, что никому не дадим возможности диктовать нам. Однако в итоге пришлось пойти на компромисс. Потом было сказано, что на предыдущих выборах были нарушения и были проведены повторные выборы. Но это уже была фикция. Хаджимба присоединился к блоку Багапша в качестве кандидата в вице-президенты и ему дали «силовой блок» курировать. Однако это не сработало. Багапш второй раз уже баллотировался без него.

После этого была война августа 2008 года. Говорят, что на Багапша оказывали давление с целью начать боевые действия, но он отказался. Он сказал: я не буду этого делать, мы стоим на границе и, если к нам не пришли мы никуда не пойдем, и я никого не поведу на смерть. Багапш не был опытным политиком, он был спортсменом. Но он был хорошим человеком. Он любил людей и был любим многими в нашем сообществе. Он ни в чем не отказывал другим и многое позволял другим, но ничего не брал для себя. Он не построил ни дворца, ни гостиницы. В отличие от родственников первого президента. Жил скромно. К сожалению, вскоре он умер. Это была большая потеря для нашего общества.

После событий 2004 года политические взгляды разделились на «багапшистов» и «хаджимбистов». Однако политиков сейчас трудно разделить, потому что они часто меняют свое мнение, а образованные политики нового поколения - большая редкость в нашей стране. Долгое время важным фактором для политика было участвовал ли он в боевых действиях или нет. Если он не участвовал в войне, это означало, что он был дезертиром и у него не было легитимности представлять свой народ. Сейчас это поколение уже уходит, молодежь, которая приходит на смену она уже никак не могла принимать участие в военных действиях, этот аргумент уже не работает, так как он работал 15 лет назад.

Можно сказать, что разница между "багапшистами" и "хаджимбистами" в том, что Багапш был более ориентирован на независимость, а Хаджимба был более пророссийски настроен. С грузинской перспективы в Абхазии есть как будто две политические силы - сторонники независимости и более ориентированные на Россию.

Я бы не сказала так. Когда Хаджимба был у власти, он все равно ничего не сдал, даже если сравнивать его с нынешним президентом. К нему были претензии другого рода. Например, он не мог справиться с криминалом, что криминализировалась власть при нем. Ни один проект, например, открытие дороги на Северный Кавказ, что лоббировали русские, продажа собственности, при нем не был принят, сколько мог он все равно как бы этому противился, если бы он был прорусским он бы это сделал. Тем более в парламенте у него, в предыдущем созыве, было достаточно большое количество сторонников. Я думаю, что оба лидера были сторонниками независимости и в то же время налаживания отношений с Россией. Но Багапш был более открытым человеком, он пытался создавать альтернативы, выступал за контакты с международными организациями, с другими странами, в том числе с Грузией. Он был уравновешенным, спокойным человеком и был лучшим в переговорном процессе. Хаджимба был более радикальным и националистическим. Багапша окружали разные люди, а Хаджимба только этнические абхазы.

А как вы оцениваете г-на Бжания и нынешнюю власть в тех же классификациях?

Это очень сложный период, я могу сказать, что мы этого не ожидали вообще. Мы проголосовали за господина Бжания как альтернативу Хаджимбе, потому что он не боролся с преступностью, не расследовал громкие дела о насилии и убийствах. Люди голосовали за него, чтобы уменьшить преступность. Связей с криминальными структурами у него не было. Мы недооценили, насколько сильно этот президент находится под влиянием России. Впервые в нашей послевоенной истории президент делает такое заявление о том, что у нас две родины - большая и малая. Большую часть времени он проводит в России. Он бывает в России почти каждый месяц. Людям это не нравится. Мы все понимаем, что он готов гораздо дальше пойти в смысле уступок нашего суверенитета. Но на тот момент, когда его выбирали, альтернативы особо не было.

И как вы считаете, социальная ситуация, или ситуация с криминалом, после Бжания изменилась к лучшему?

Да, ситуация изменилась. Некоторые дела расследуются, но я не могу сказать, что преступлений больше не происходит. Например, недавно было публичное убийство, заказное, племянника первого президента, который имел очень большое влияние. Снайпер убил его во дворе собственного дома. В бытовом плане стало лучше, люди меньше боятся в общественном транспорте, в общественных местах. Однако процесс приватизации стал очень неконтролируемым. У нас не было случая, чтобы весь парк был отдан кому-то другому. Например, что случилось в Пицунде, что половина побережья отдана русским, и сюда приезжают отдыхать в санаториях представители российского правительства. На эти места даже наша юрисдикция не распространяется, потому что наша милиция не может даже арестовать человека, который совершил преступление в этом районе. Эта реальность беспокоит наш народ. У нас основной вопрос в обществе – это попытка передать собственность. Однако главная проблема в том, что у нас нет настоящего лидера оппозиции, который мог бы быть альтернативой и которому народ доверял.

Как я уже говорила, такой поворот политики был для нас поначалу неожиданным. Поначалу г-н Бжания вроде бы выступал за многовекторность отношений и говорил о необходимости диалога с Грузией, но под давлением оппозиции отказался от этой идеи. Единственное, что мы видели в этом направлении, это строительство дьюти фри на границе с Грузией. Как будто это должно означать легализацию торговли, но пока никакого прогресса не видно. Все президенты, которые приезжают, строят дьюти фри магазины, мы в Абхазии уже шутим об этом.

Как абхазское общество воспринимает Грузию и грузинское общество и как изменились эти взгляды и установки за последние годы? Что главное может сделать государство Грузия для восстановления доверия местного сообщества?

Это сложный вопрос. На самом деле больше было возможностей для урегулирования в середине 90-х, вплоть до 1998 года. После этого все, что происходило, еще больше разводило наши общества, потому что формировались две разные политические системы и общества развивались в разных условиях. Наше общество долгое время находилось в изоляции, и у молодежи было меньше возможностей увидеть что-то другое. Они растут с нарративом о войне. Памятники и следы войны есть везде, в каждом населенном пункте, в каждой школе. Военные действия происходили на всей территории Абхазии, кроме Гудаутского района. Каждая семья затронута этим так или иначе, у меня, например, никто не воевал в моей семье, но в мой дом попало два снаряда. Ты чувствуешь этот конфликт, ты никогда не можешь его забыть, потому что ты живешь, фактически у тебя кругом напоминания об этом конфликте.

Например, я могу вспомнить довоенное общество и сравнить его с сегодняшним. Но молодое поколение не может этого сделать. Оно знает, что Грузия напала на Абхазию, Абхазия выиграла войну и после этого мы так и живем. Для них существует недружественное соседнее государство, куда мы больше не ходим. Однако сейчас есть молодые люди, которые пытаются поехать в Грузию, узнать о ней больше, хотя и находятся под давлением общества. Раньше можно было молодёжи ездить в общие лагеря, но не в Грузию, а в Армению, Болгарию. Теперь это невозможно. У молодых людей все меньше возможностей встречаться с людьми на грузинской стороне.

Конечно, в нашем обществе силен образ врага Грузии. Есть стойкое мнение, что мы живем плохо, потому что у нас была война с Грузией. Я не знаю, что нужно сделать, чтобы восстановить доверие Грузии, но это должны быть действенные шаги, а не просто политическое заявление, которое большая часть нашего общества даже не читает. Это могло бы быть признание грузинской стороной абхазских документов как проездных документов, что дало бы людям свободу передвижения.

Я хочу вернуться к вопросу о победе и поражении. Абхазская сторона считает, что она выиграла войну, но война привела к ее изоляции, что в конечном итоге серьезно сказалось на ее экономическом и социальном развитии. Из-за этого у нас есть одновременное существование победы и поражения. Эмоции, связанные с войной, в грузинском обществе также амбивалентны – с одной стороны, силен нарратив жертвенности, когда мы говорим об утраченных территориях, о беженцах, случаях посягательств на жизнь, хотя мы не говорим публично о своем поражении. Как абхазское общество воспринимает грузинские жертвы, тот же вопрос о беженцах.

Я понимаю, что это больно слышать, но в основном никак. Но настроение и память - это разные вещи. Некоторые положительно вспоминают свои дружеские отношения с грузинами. Например, у нас была хорошая соседка грузинка, которая нас прятала и защищала от грузинских военных, когда они искали абхазов, чтобы убить. Жаль, что мы больше ничего не знаем об этом добром человеке. Другие говорят о том, что их соседи грузины заняли и разграбили их дома, когда они переехали в Гудауту и ​​были вынуждены покинуть свои дома. В общем по-разному, у кого были хорошие человеческие взаимоотношения со своими грузинскими соседями, тот жалеет о том, что произошло, о войне. Некоторые даже требовали от грузин, что они должны были стоять на стороне абхазов во время войны. Например, во время войны первым обстреляли село Тамыш и, по мнению некоторых абхазов, если бы в то время грузины выступили против войны, войны могло и не быть. Очевидно, я понимаю, что грузины недооценили масштабы и последствия конфликта и почувствовали себя в безопасности, когда увидели грузинскую армию. Грузины как будто не могли понять, что происходит на самом деле и что ненормального в случившемся. Например, когда родители отправили меня жить к родственникам в Санкт-Петербург во время войны, мой сосед грузин спросил, зачем я поехал, все ли в порядке?! Когда пришел Китовани, к нему присоединились местные преступные группировки. Они притесняли и грабили негрузинское население. Это было тяжелое время.

Отношение к использованию домов беженцев также различно. Например, моя соседка, она была абхазка, а муж армянин. Ее дом сожгли из-за того, что она была депутатом с абхазской стороны. Вернувшись, они поселились в доме, где хотели. На мой взгляд, имущество беженцев должно быть национализировано, а эти квартиры должны быть отданы государством временно конкретным семьям, пока в этом будет необходимость. Однако контролировать это тогда было сложно.

Каков абхазский национализм сегодня. Как менялся с годами абхазский национальный проект, самоидентификация и каково место других этнических меньшинств в этом проекте?

К сожалению, реальность меняется в худшую сторону. На бытовом уровне это относительно менее заметно, но если брать политический аспект, то у этнических меньшинств нет представителей на местном уровне и в парламенте. В послевоенный период все еще было небольшое представительство других этнических групп, у нас было 2 представителя армян, 1 русский и 1 грузин из Гальского района, но сейчас это уже не так. Я не хочу сказать, что наше государство ориентировано на этнический национализм, но в конституции записано, что абхазская нация представляет собой государствообразующий этнос и президентом страны может быть только абхаз, владеющий абхазским языком. Неабхазское население также должно быть представлено политической системой, но этого сейчас не происходит. Абхазские политики, находящиеся у власти, прекрасно понимают, что это проблема, но я не вижу никаких шагов в этом направлении.

У нас есть проблема представительства не только по отношению к этническим группам. У нас такая же ситуация с женщинами, которые исключены из процесса принятия решений.

Каким видится население Гали в абхазском публичном дискурсе. Мы видим, что их правовое положение тяжелое, а их интересы игнорируются как со стороны Сухуми, так и со стороны Тбилиси. То, что они остались в этом районе, как это отражается в созданных о них в Сухуми политических представлениях?

Восприятие населения Гали также различно. Большая часть из них считает, что они граждане Грузии. Большинство населения на самом деле не думает, что мы должны их выселять. Есть только небольшие националистические группы, которые считают, что им следует ехать в Грузию, если у них есть грузинские паспорта. Как я уже говорила, большая часть населения считает их нашими гражданами, что вопрос их личных документов должен быть решен, и было несправедливо, когда у них отобрали абхазские паспорта и тем самым лишили возможности участвовать в политике.

На бытовом уровне этого не заметно, то есть люди приезжают, на рынке ты можешь услышать грузинскую речь, я вижу люди в Сухуми гуляют, разговаривают по-грузински. Это приемлемо для нашего общества. Однако единственный кто поднимает публично вопрос Гальского района – это наш омбудсмен, Асида Шакрыл.

Как бы вы описали основные социальные и экономические проблемы Абхазии?

У нас очень много туристов, особенно после пандемии и санкций против России, но наша социальная инфраструктура не рассчитана на такое количество людей и это создает экологические проблемы. Я имею в виду канализацию, водоснабжение, мусоропроводы, которые у нас старые. У нас нет системы утилизации мусора, а поскольку Абхазия маленькая, приходится вывозить мусор где-то поблизости. К тому же у нас много рек, и если в эти места сбрасывать мусор, то он в итоге уходит в море и загрязняет Черное море. У экологов недостаточно влияния, чтобы определить, например, сколько человек может въехать в Абхазию, чтобы это не нанесло ущерб местной экосистеме. В прошлом году в Абхазию приехало около 3 миллионов туристов. Но это включает людей, которые приезжают на один день, например, на экскурсию, в этом году я вижу намного больше людей.

И конечно же наша энергетическая безопасность, то что мы, фактически, почти на 80% зависим от Ингури ГЭС, а когда на Ингури ГЭС проблема Россия подает нам электроэнергию. Нам нужно развивать и поддерживать «зеленую» энергетику, солнечные батареи, малые гидроэлектростанции на реках.

У нас неабхазам продажа земли запрещена, только строение, которое на нем находится. Но люди все равно ухитряются. Как правило, договоры купли-продажи подписываются от имени граждан Абхазии, хотя нередко в этом процессе рискуют и граждане России. Был не один случай их обмана. Например, был случай, когда одна и та же квартира перепродавалась несколько раз.

Нам пока везет, что у нас нет крупного производства, которое наносило бы ущерб окружающей среде. Нам повезло, что нам удалось остановить разведку и добычу нефти четыре года назад. Уже шли переговоры, и российская компания собиралась начать добычу, но люди протестовали против этого процесса, и мы остановили проект.

В целом наша продукция в основном импортируется из России и Турции, строительные материалы и одежда в основном из Турции, а продукты питания из России. Из Грузии также импортируются продукты, в основном сыр и виноград, но в очень небольших количествах.

У нас была высокая трудовая миграция из стран Средней Азии, но сейчас эта тенденция уменьшилась, потому что рубль укрепился и им уже не выгодно у нас работать. Однако трудовых мигрантов из Средней Азии здесь по-прежнему активно замечают. Они работают на стройке, убирают улицы. Молодежь раньше уходила на работу в Россию, но сейчас меньше. Они специализируются в области информационных технологий, а также медицины.

Каков уровень развития других периферийных регионов за пределами Сухуми? Бросается ли в глаза экономическое неравенство?

Сейчас ситуация немного меняется. Например, Гагра и Пицунда всегда были курортными зонами. Летом там зарождается жизнь, сюда приезжают работать в пансионаты и санатории из других районов Абхазии, а зимой количество людей там уменьшается. Вот восточная часть Абхазии мертва. Например, в Ткварчельском районе проживает всего 3000 человек, особенно в районе шахт людей почти не осталось. В Восточной Абхазии развито только сельское хозяйство. Среди них есть агрофермы, которые были созданы при поддержке турецкой диаспоры. Турки наносят ущерб нашим морским ресурсам. Рыбу ловят по такой технологии, что гибнет также мелкая рыба и нарушается естественное воспроизводство рыб. Были проведены исследования и говорят, что для восстановления нормального состояния акватории бассейна сухумской бухты потребуется не менее 15 лет.

Каково положение социально незащищенных групп в Абхазии, например, людей с ограниченными возможностями, женщин?

Количество людей с ограниченными возможностями у нас достигает 25 000 человек. Это очень большое число. Среди них, если не ошибаюсь, 700 человек, подорвавшихся на мине после войны. У нас были серьезные проблемы с точки зрения здравоохранения, много рождалось детей с врождённым детским церебральным параличом, потому что не было средств ранней диагностики и генетических тестов.

Сейчас началась практика многодетности. У нас много незамужних женщин, потому что много мужчин погибло во время войны, а женщинам того поколения трудно выйти замуж, или некоторые из них потеряли своих мужей в раннем возрасте. Сейчас женщины в возрасте 35 лет и младше пытаются завести детей, несмотря на бедность и дороговизну жизни. Я не могу сказать, что государство поддерживает матерей. И это тоже одна из причин почему берут российское гражданство, потому что там хорошая выплата на детей, люди пользуются этим пособием для того чтобы детей содержать. Двойное гражданство у нас разрешено только с Россией. Вы не теряете абхазское гражданство, только если получаете российское гражданство, поэтому люди легко включаются в этот процесс.

Большое спасибо за искренний и интересный диалог.

И вам большое спасибо за эти вопросы. Иногда, когда я даю интервью другим грузинам, они не могут принять нашу реальность. Это хорошо, что вам интересно узнать больше о нашем обществе.

ინსტრუქცია

  • საიტზე წინ მოძრაობისთვის უნდა გამოიყენოთ ღილაკი „tab“
  • უკან დასაბრუნებლად გამოიყენება ღილაკები „shift+tab“