ბოლო თვეების განმავლობაში საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა (სუს) ჯაშუშობის ბრალდებით  4 პირი დააკავა, ხოლო 2 მათგანს ბრალი დაუსწრებლად წარუდგინა. უფრო ზუსტად, 2026 წლის 22 აპრილს  ჯაშუშობის ბრალდებით  ახალგორელი თამაზ გოლოევი დააკავეს.[1] საჯაროდ გაკეთებული განცხადებებში „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლები მიანიშნებდნენ რომ მას რუსეთის სასარგებლოდ ჯაშუშობაში ედება ბრალი.  მოგვიანებით, 2026 წლის 5 მაისს, ცნობილი გახდა რომ სუს-მა იმავე ბრალდებით დააკავა ფინანსური პოლიციის მაღალჩინოსანი გიორგი უძილაური გამოძიების ინფორმაციით, მას უცხო ქვეყნის სპეციალური სამსახურის წარმომადგენელთან მაღალ დონეზე ორგანიზებული, კონსპირაციული და სისტემატური კონტაქტები ჰქონდა.[2] აღნიშნული განცხადებიდან რამდენიმე კვირაში, 30 მაისს, სუს-მა ჯაშუშობის ბრალდებით კიდევ ორი პირი, გულბაათ რცხილაძე და ირაკლი ჩიხლაძე დააკავა.[3] „ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში ყოფნის პერიოდში ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც სუს-მა საჯაროდ განაცხადა ჯაშუშობის ბრალდებით პირების დაკავების შესახებ.

მიმდინარე გამოძიების პროცესები ამ დრომდე საზოგადოებისთვის სრულად დახურულია.  საზოგადოებისთვის უცნობია ჯაშუშობის მუხლით გათვალისწინებულ კონკრეტულ რომელ ქმედებას ედავებიან ბრალდებულებს. ამასთან ოფიციალურად ცნობილი არ არის ქვეყნები, ვის სასარგებლოდ ჯაშუშობაშიც ედებათ მათ ბრალი. საქმის მასალებისა და პროცესების დახურულობის გათვალისწინებით, ჩვენთვის რთულია წარდგენილი ბრალდების სამართლებრივ შეფასებაში შესვლა, თუმცა მნიშვნელოვანია, გაანალიზდეს  ჯაშუშობის დანაშაულის მუხლის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც სასამართლოს და საგამოძიებო ორგანოებს ფართო დისკრეციას ანიჭებს და მისი თვითნებური გამოყენების მაღალ რისკებს ქმნის.

წინამდებარე დოკუმენტის მიზანია, სწორედ სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისი ნორმების კრიტიკული ანალიზი და მათი თვითნებური გამოყენების რისკების შესახებ აქცენტირება. 

1. სისხლის სამართლის კოდექსის 314-ე მუხლის (ჯაშუშობა) კრიტიკული ანალიზი

1.1. ჯაშუშობის ფორმები საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 314-ე მუხლის პირველი ნაწილი ჯაშუშობის ორ სახეს განახვავებს[4]:

1. უცხო ქვეყნისათვის, უცხოეთის ორგანიზაციისათვის ან მათი წარმომადგენლისათვის საქართველოს სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ნივთის, დოკუმენტის, ცნობის ან სხვაგვარი მონაცემის შეგროვებას, შენახვას ან გადაცემას ანდა გამოძალვას ან გატაცებას მათთვის გადაცემის მიზნით.
2. საქართველოს ინტერესის საზიანოდ უცხო ქვეყნის დაზვერვის  დავალებით სხვა ინფორმაციის შეგროვებას ან გადაცემას.

ორივე ქმედებისთვის სასჯელის სახედ გათვალისწინებულია თავისუფლების აღკვეთა რვიდან თორმეტ წლამდე

ამასთან 314-ე მუხლის მეორე ნაწილით დამამძიმებელ გარემოებას წარმოადგენს ჯაშუშობა, ჩადენილი ომიანობის ან შეიარაღებული კონფლიქტის დროს, ან რამაც საქართველოს ინტერესისათვის მძიმე შედეგი გამოიწვია,  რომელიც ისჯება თავისუფლების აღკვეთით  თორმეტიდან ოც წლამდე ვადით.

ბრალის ფორმის მიხედვით ჯაშუშობის ჩადენა შესაძლებელია პირდაპირი განზრახვით, რაც გულისხმობს იმას, რომ სუბიექტს გაცნობიერებული აქვს თავისი ქმედების ფაქტობრივი გარემოებები, მოსალოდნელი ზიანი, საქართველოს სახელმწიფო ინტერესებისთვის და სურს ეს შედეგი, ან ითვალისწინებს ასეთი შედეგის დადგომის გარდუვალობას. [5]

1.2. საქართველოს სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ნივთის, დოკუმენტის, ცნობის ან სხვაგვარი მონაცემის შეგროვება, შენახვა ან გადაცემა ანდა გამოძალვა ან გატაცება

ჯაშუშობის პირველი სახის ობიექტური მხარე გამოიხატება ისეთ ქმედებებში, როგორიცაა: “სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ნივთის, დოკუმენტის, ცნობის ან სხვაგვარი მონაცემის შეგროვება, შენახვა, გადაცემა, გამოძალვა ან გატაცება. ქმედების აუცილებელ ნიშანს წარმოადგენს სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი დოკუმენტის არსებობა“.

სისხლის სამართლის კოდექსში სახელმწიფო საიდუმლოს გამჟღავნება, ასევე დასჯადია 313-ე მუხლით, რომელიც შინაარსობრივად ერთგვარად ჰგავს ჯაშუშობის მუხლს, რადგან ამ შემთხვევაშიც სახელმწიფო საიდუმლოების გაცემა ხდება სახელმწიფოს ინტერესების საზიანოდ  უცხო ქვეყნისათვის, უცხოეთის ორგანიზაციისათვის ან მათი წარმომადგენლისათვის, თუმცა ამ მუხლის მიზნებისთვის, განსხვავებით ჯაშუშობისგან,  პირი სახელმწიფო საიდუმლოებას უნდა ფლობდეს თავისი სამსახურეობრივი მდგომარეობის გამო. ჯაშუშობის შემთხვევაში ასეთი ინფორმაციის მოგროვება სხვადასხვა ხერხით  მიზანმიმართულად ხდება. [6]

სახელმწიფო საიდუმლოების კატეგორიების განმარტებისას გამოყენებული ცალკეული  შეფასებითი კატეგორიები, მათ შორის, თუ რა ინფორმაცია მიიჩნევა სახელმწიფო საიდუმლოებად და რა სტანდარტით ხდება მისი დასაიდუმლოება, მნიშვნელოვანია 314-ე მუხლის შეფასებისას, ვინაიდან  ჯაშუშობის  პირველი სახის დანაშაულებრივ ქმედებად კვალიფიკაცია დამოკიდებულია იმაზე, გვაქვს თუ არა სახეზე  სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ინფორმაცია.  

საქართველოში ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნევასთან, დასაიდუმლოებასთან და დაცვასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ“[7] კანონი არეგულირებს.

კანონის თანახმად  სახელმწიფო საიდუმლოება არის „ქვეყნის თავდაცვის, ეკონომიკის, საგარეო ურთიერთობათა, დაზვერვის, სახელმწიფო უსაფრთხოების, მართლწესრიგის დაცვისა და სამოქალაქო უსაფრთხოების სფეროებში არსებული ინფორმაცია, რომლის გამჟღავნებამ ან დაკარგვამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს საქართველოს ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების ან შეთანხმების მონაწილე მხარის სუვერენიტეტს, კონსტიტუციურ წყობილებას, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ინტერესებს და რომელიც ამ კანონით ან/და საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით ან შეთანხმებით დადგენილი წესით წინასწარ დასაიდუმლოებულია ან მიჩნეულია სახელმწიფო საიდუმლოებად და სახელმწიფოს მიერ დაცვას ექვემდებარება.“

შესაბამისად კანონი ადგენს ხუთ ფართო სფეროს, რომელთან დაკავშირებული ინფორმაციაც შეიძლება მივიჩნიოთ სახელმწიფო საიდუმლოებად:

• ქვეყნის თავდაცვა;
• ეკონომიკა;
• საგარეო ურთიერთობები;
• დაზვერვა; სახელმწიფო უსაფრთხოება და მართლწესრიგის დაცვა;
• სამოქალაქო უსაფრთხოება.

ხოლო, ინფორმაციის იმ ნუსხას, რომელიც კონკრეტული სფეროს მიზნებისთვის საიდუმლო ინფორმაციასაა მიკუთვნებული, საქართველოს მთავრობის 507-ე დადგენილებით განისაზღვრება.[8]  ნუსხა საერთო ჯამში ორასზე მეტი სხვადასხვა კატეგორიის ინფორმაციას მიაკუთვნებს სახელმწიფო საიდუმლოებას. ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებისათვის მიკუთვნების აუცილებლობის დასაბუთება, მისი მნიშვნელობის გათვალისწინებით, ევალება სახელმწიფო ორგანოს, საწარმოს, დაწესებულებას, ორგანიზაციას (მიუხედავად მისი სამართლებრივი ფორმისა), რომელმაც ეს ინფორმაცია შეიმუშავა ან განსახილველად ან/და შესანახად მიიღო. ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებისათვის მიკუთვნების საკითხს წყვეტენ პარლამენტის, პრეზიდენტის ან მთავრობის მიერ განსაზღვრული თანამდებობის პირები, საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 24 სექტემბრის დადგენილება №507 „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებასთან დაკავშირებული ნორმატიული აქტების დამტკიცების თაობაზე, დანართში ჩამოთვლილია ის პირები, რომლებსაც  აქვთ კონკრეტული ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებისათვის მიკუთვნების კომპეტენცია.

კანონის თანახმად, სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნეული ინფორმაციის დასაიდუმლოება ხდება მისთვის შესაბამისი საიდუმლოობის გრიფის მინიჭებით, რომელიც ადასტურებს  ინფორმაციის საიდუმლოობის ხარისხს, მიუთითებს დასაიდუმლოების ვადას და უფლებამოსილ პირს, რომელმაც ეს გრიფი მიანიჭა.

„სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ“ საქართველოს კანონი ადგენს ინფორმაციის რამდენიმე კატეგორიას, რომელთაც სხვადასხვა ხარისხის საიდუმლოების გრიფი ენიჭება.

• „განსაკუთრებული მნიშვნელობის“ - ინფორმაცია, რომლის გავრცელებამ ან დაკარგვამ შეიძლება არსებითად იმოქმედოს საქართველოს სახელმწიფო ინტერესებზე ქვეყნის თავდაცვის, ეკონომიკის, სახელმწიფო უსაფრთხოების, სამოქალაქო უსაფრთხოების, მართლწესრიგის დაცვის და პოლიტიკის სფეროებში ან/და გამოიწვიოს განსაკუთრებით მძიმე შედეგები საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების ან შეთანხმების მონაწილე ქვეყნისათვის თუ ორგანიზაციისათვის.
• „სრულიად საიდუმლო“ - ინფორმაცია, რომლის გავრცელებამ ან დაკარგვამ შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე შედეგები საქართველოს თავდაცვის, სახელმწიფო უსაფრთხოების, სამოქალაქო უსაფრთხოების, მართლწესრიგის დაცვის, პოლიტიკური და ეკონომიკური ინტერესებისათვის და კანონმდებლობით განსაზღვრულ პირთა ინტერესებისათვის ან/და რომლის გამჟღავნებამ შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე შედეგები საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების ან შეთანხმების მონაწილე ქვეყნისათვის თუ ორგანიზაციისათვის.
• „საიდუმლო“- ინფორმაცია, რომლის გავრცელებამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს საქართველოს თავდაცვის, სახელმწიფო უსაფრთხოების, სამოქალაქო უსაფრთხოების, მართლწესრიგის დაცვის, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ინტერესებს და კანონმდებლობით განსაზღვრულ პირთა ინტერესებს ან/და რომლის გამჟღავნებამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების ან შეთანხმების მონაწილე ქვეყნისა თუ ორგანიზაციის ინტერესებს.
• შეზღუდული სარგებლობისათვის“ - ინფორმაცია, რომლის გავრცელებამ შეიძლება უარყოფითი გავლენა მოახდინოს საქართველოს თავდაცვის, სახელმწიფო უსაფრთხოების, სამოქალაქო უსაფრთხოების, მართლწესრიგის დაცვის, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ინტერესებზე ან/და საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების ან შეთანხმების მონაწილე ქვეყნისა თუ ორგანიზაციის ინტერესებსა და საქმიანობაზე.

მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებელი სახელმწიფო საიდუმლოების კატეგორიებს ერთმანეთისგან მკაფიოდ მიჯნავს და თითოეულს განსხვავებულ სამართლებრივ მნიშვნელობას ანიჭებს, სისხლის სამართლის კოდექსი ამ დიფერენციაციას არ იცნობს და  ერთნაირი სამართლებრივი ჩარჩო ვრცელდება სხვადასხვა სიმძიმისა და საზოგადოებრივი საშიშროების მქონე ინფორმაციაზე.  სხვადასხვა კატეგორიის სახელმწიფო საიდუმლოება არსებითად განსხვავდება თავისი შინაარსითა და პოტენციური ზიანით. შესაბამისად, ამ ქმედებებს შორის არსებობს  ხარისხობრივი და თვისობრივი სხვაობაც. ამ პირობებში, როდესაც სისხლის სამართლის კოდექსი არ აკეთებს მკაფიო დიფერენცირებას ინფორმაციის კლასიფიკაციის დონეების მიხედვით, ჩნდება სასჯელის უსამართლო და არპროპორციულად დანიშვნის რისკიც.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, იმ უფლებამოსილ პირებს, რომლებსაც სახელმწიფო საიდუმლოებისთვის ინფორმაციის მიკუთვნების კომპეტენცია გააჩნიათ, ევალებათ შეაფასონ, ერთი მხრივ, რამდენად შეესაბამება კონკრეტული ინფორმაცია მთავრობის მიერ დამტკიცებულ სახელმწიფო საიდუმლოებისთვის მიკუთვნებული ინფორმაციის ნუსხას, ხოლო, მეორე მხრივ, რა ხარისხის ზიანის გამოწვევა შეუძლია მის გამჟღავნებას ქვეყნის ინტერესებისთვის. სწორედ ამ პირების გადაწყვეტილება განსაზღვრავს, ჩაითვლება თუ არა კონკრეტული ინფორმაცია სახელმწიფო საიდუმლოებად და შესაბამისად, იარსებებს თუ არა ჯაშუშობის დანაშაულის ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანი.

დამსაიდუმლოებელ პირთა კომპეტენცია კიდევ ერთი ფუნდამენტური საკითხია. კერძოდ, მნიშვნელოვანია, თუ ვინ უნდა შეაფასოს ზიანი ეროვნული უსაფრთხოებისთვის, რომელსაც ინფორმაციის გამჟღავნება გამოიწვევს და რამდენად აღემატება ის საჯარო ინტერესს. როგორც აღინიშნა, ასევე, ბუნდოვანია, რამდენად აქვთ განსაზღვრულ პირებს ინტერესთა შეწონვის კომპეტენცია. რამდენადაც აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენელი თავად განსაზღვრავს, თუ რა მასშტაბის ზიანს აყენებს ან საფრთხეს უქმნის ამა თუ იმ ინფორმაციის გასაჯაროება ეროვნულ უსაფრთხოებას ან საზოგადოებრივ ინტერესებს, არსებობს სახელმწიფო საიდუმლოების კანონის ბოროტად გამოყენების ბუნებრივი რისკი.

პრობლემურია ასევე  ის გარემოება, რომ სახელმწიფო საიდუმლოებისთვის ინფორმაციის მიკუთვნების უფლებამოსილება პირთა საკმაოდ ფართო წრეს გააჩნია, რაც არაერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბებისა და დისკრეციული უფლებამოსილების არათანაბარი გამოყენების რისკს ქმნის. მაგალითად, აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენლების გარდა ასეთი პირები არიან: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს წევრი მოსამართლეები, საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩები, საქართველოს პრეზიდენტის თანაშემწეები  სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის გენერალური აუდიტორი, დეპარტამენტის უფროსები და მათი მოადგილეები, გენერალური ინსპექციის უფროსი, სხვადასხვა სამინისტროს განყოფილების უფროსები და სხვა. კანონმდებლობის მიხედვით, ყველაზე დაბალი თანამდებობის მქონე პირი, რომელსაც დასაიდუმლოების უფლებამოსილება აქვს, განყოფილების უფროსია. ასეთი კი შეიძლება იყოს ათასობით საჯარო მოხელე, რომელთა კომპეტენციის გადამოწმება შეუძლებელია. [9]

საქართველოს კანონმდებლობით, ინფორმაციის დამსაიდუმლოებელ უფლებამოსილ პირს/ადმინისტრაციულ ორგანოს, ან მის ზემდგომს, უფლება აქვს, როგორც საკუთარი ინიციატივით, ისე საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის მოტივირებული მითითებით, გააუქმოს ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნევის შესახებ უკანონო გადაწყვეტილება ან შეცვალოს სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის საიდუმლოობის ხარისხი.

ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნევის შესახებ უკანონო ან/და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების გაუქმების უფლება აქვს აგრეთვე სასამართლოს. ასევე, სახელმწიფო ორგანოს, ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს უფლება აქვთ, ინფორმაციის დასაიდუმლოების/განსაიდუმლოების შესახებ გადაწყვეტილება გაასაჩივრონ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. გარდა ამისა, მათ უფლება აქვთ, საიდუმლოობის გრიფის აღმნიშვნელ უფლებამოსილ პირს მიმართონ მოტივირებული წინადადებით ამ ინფორმაციის განსაიდუმლოების შესახებ. უფლებამოსილი პირი განიხილავს წინადადებას და 1 თვის ვადაში პასუხს აცნობებს ინიციატორს. ამავდროულად, აღნიშნული პირები ვალდებული არიან, შესაბამისი ინფორმაცია უფლებამოსილ პირს ან დაწესებულებას ისეთი ფორმით მიაწოდონ, რომ ზიანი არ მიადგეს სახელმწიფო საიდუმლოებას, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებს.

მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს ინფორმაციის დასაიდუმლოების გადაწყვეტილებების გადახედვისა და გასაჩივრების მექანიზმებს, პრაქტიკაში მათი ეფექტიანობის შეფასება რთულია. ხშირ შემთხვევაში, დაინტერესებული პირებისთვის უცნობია როგორც კონკრეტული ინფორმაციის გასაიდუმლოების საფუძვლები, ისე ის გარემოებები, რომლებმაც განაპირობა შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღება. გარდა ამისა, საქმეთა გასაიდუმლოებული ხასიათიდან გამომდინარე, შეუძლებელია ზედამხედველობის მექანიზმების რეალური შედეგიანობისა და ეფექტიანობის დამოუკიდებლად გადამოწმება.

ამასთან, მართალია, ქართული კანონმდებლობა სხვადასხვა სახის ინსტიტუციურ და სამართლებრივ კონტროლის მექანიზმებს შეიცავს, არ არსებობს სახელმწიფო საიდუმლოების კონტროლზე პასუხისმგებელი დამოუკიდებელი ორგანო,  რომელიც დამოუკიდებელი იქნებოდა,  როგორც უსაფრთხოების, ისე დაზვერვის სამსახურებისაგან და ზოგადად აღმასრულებელი ხელისუფლებისგან.

უნდა აღინიშნოს რომ სამართლებრივ ლიტერატურაში დამკვიდრებული შეფასებით,  ეროვნული უსაფრთხოების არგუმენტის გამოყენება სახელმწიფო ორგანოების მიერ ხშირად არალეგიტიმურ მიზნებსაც ემსახურება. კერძოდ, ინფორმაციის გასაიდუმლოება ზოგჯერ გამოიყენება უკანონო ქმედებების, უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ან სხვა დარღვევების დასაფარად.[10]  ამ ფონზე განსაკუთრებით აქტუალურია ე.წ. „გადამეტებული დასაიდუმლოების“ რისკი, როდესაც ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესები ზედმეტად ფართოდ განიმარტება და სახელმწიფო საიდუმლოებად მიიჩნევა ისეთი ინფორმაციაც, რომლის გამჟღავნება რეალურად საფრთხეს არ უქმნის სახელმწიფოს უსაფრთხოებას, შესაბამისად მნიშვნელოვანია ობიექტურად შეფასდეს, რეალურად არსებობს თუ არა ინფორმაციის დასაიდუმლოების საჭიროებას.

ჯაშუშობის დანაშაულის შეფასებისას განსაკუთრებული მნიშვნელოვანია, რა მოცულობით ამოწმებს სასამართლო ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნევის საკითხს. ერთი მხრივ, სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნევა ადმინისტრაციული ორგანოს კომპეტენციას განეკუთვნება, თუმცა, მეორე მხრივ, სისხლის სამართლის ნორმა ჯაშუშობის დანაშაულის ობიექტად სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველ ინფორმაციას განსაზღვრავს და „სახელმწიფო საიდუმლოება“  დანაშაულის შემადგენლობის ერთ-ერთ აუცილებელ ელემენტია, რის გამოც სასამართლო ვერ შემოიფარგლება მხოლოდ იმ ფაქტის კონსტატაციით, რომ ინფორმაციას საიდუმლოობის გრიფი აქვს მინიჭებული.

ვინაიდან საჯაროდ ხელმისაწვდომი სასამართლო პრაქტიკა ჯაშუშობის საქმეებზე ფაქტობრივად არ არსებობს, შეუძლებელია შეფასდეს, როგორ განმარტავენ სასამართლოები სახელმწიფო საიდუმლოების ბუნდოვან ელემენტებს და რამდენად ინტენსიურად ამოწმებენ ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნევის კანონიერებასა და დასაბუთებულობას.

 თუ ფორმალური გრიფის არსებობა თავისთავად  ჩაითვლება სახელმწიფო საიდუმლოების  არსებობის საკმარის მტკიცებულებად, მაშინ დანაშაულის ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანს განსაზღვრავდა არა სასამართლო, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება,  რაც ეწინააღმდეგება კანონიერების პრინციპს, რადგან დანაშაულის ყველა ელემენტის არსებობა საბოლოოდ სასამართლოს მიერ უნდა დადგინდეს და არ უნდა იყოს  სხვა სახელმწიფო ორგანოს შეფასებაზე დამოკიდებული.

ამასთან, სასამართლოს როლი არ უნდა იქნეს გაგებული ისე, თითქოს იგი ვალდებულია ყოველ კონკრეტულ საქმეში  სრულად გადაამოწმოს ინფორმაციის დასაიდუმლოების მთელი ადმინისტრაციული პროცესი. თუმცა სასამართლოს უნდა შეეძლოს შეაფასოს, შეესაბამება თუ არა კონკრეტული ინფორმაცია კანონით განსაზღვრულ სახელმწიფო საიდუმლოების კატეგორიებს და ხომ არ არის  გრიფი მინიჭებული აშკარად თვითნებურად ან/და დაუსაბუთებლად.  წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჯაშუშობის დანაშაულის გამოყენების ფარგლები შესაძლოა დამოკიდებული გახდეს არა საკანონმდებლო კრიტერიუმებზე, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოების ფართო დისკრეციაზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სახელმწიფო საიდუმლოების ცალკეული კატეგორიები, სახელმწიფო ორგანოებს ფართო შეფასებით არეალს ანიჭებს.

1.2.1 ზიანის ტესტი და ინტერესთა დაბალანსება

მიუხედავად იმისა, რომ ჯაშუშობის პირველი ფორმის შემთხვევაში დანაშაულის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტად არ არის განსაზღვრული სახელმწიფო ინტერესებისთვის მნიშვნელოვანი ზიანის რეალურად დადგომა, აღნიშნული გარემოება უკვე გათვალისწინებულია ინფორმაციის სახელმწიფო საიდუმლოებად მიჩნევის ეტაპზე. შესაბამისად, შეიძლება ითქვას, რომ კანონმდებელი სწორედ ამ საფუძვლით აღარ აკონკრეტებს დამატებით, რომ უცხო ქვეყნის, უცხოეთის ორგანიზაციის ან მათი წარმომადგენლისათვის საქართველოს სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ნივთის, დოკუმენტის, ცნობის ან სხვა მონაცემის შეგროვებამ, შენახვამ, გადაცემამ, გამოძალვამ ან გატაცებამ აუცილებლად უნდა გამოიწვიოს სახელმწიფო ინტერესებისთვის მნიშვნელოვანი ზიანი.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, ინფორმაციის დასაიდუმლოების და შესაბამისი გრიფის მინიჭების პროცესში წინასწარ ფასდება ის ზიანი, რომელიც შესაძლოა მისი გამჟღავნებით ან დაკარგვით დადგეს. „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით, სახელმწიფო საიდუმლოებად მიიჩნევა ინფორმაცია, რომლის გამჟღავნებამ ან დაკარგვამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს საქართველოს ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების თუ შეთანხმების მონაწილე მხარის სუვერენიტეტს, კონსტიტუციურ წყობილებას, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ინტერესებს და რომელიც კანონით დადგენილი წესით წინასწარ არის დასაიდუმლოებული.

თუმცა დასაიდუმლოების ეტაპზე ისეთი ცნებების შინაარსის განსაზღვრა, როგორებიცაა „ქვეყნის სუვერენიტეტი“, „კონსტიტუციური წყობილება“ და „პოლიტიკურ-ეკონომიკური ინტერესები“, მარტივი არ არის. შესაბამისად, ნორმა მნიშვნელოვანწილად ბლანკეტურ ხასიათს ატარებს, რაც მისი ფართო და ზოგიერთ შემთხვევაში არამართლზომიერი გამოყენების რისკს ზრდის.

მაგალითისთვის  ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვის დასაშვები ფარგლების განსაზღვრის მიზნით, იოჰანესბურგის პრინციპების მე-4 პრინციპი სამსაფეხურიან ტესტს ადგენს.[11] ამ ტესტის თანახმად, ინფორმაცია, პირველ რიგში,

• უნდა უკავშირდებოდეს კანონით გათვალისწინებულ ლეგიტიმურ მიზანს, ამ შემთხვევაში – ეროვნული უსაფრთხოების დაცვას;
• მისი გამჟღავნება ამ მიზანს არსებით ზიანს უნდა აყენებდეს;
• მიყენებული ზიანი უნდა აღემატებოდეს ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის საჯარო ინტერესს.

იოჰანესბურგის პრინციპების მე-13 პრინციპი დამატებით განმარტავს, რომ ინფორმაციის გამჟღავნების საკითხის გადაწყვეტისას საჯარო ინტერესი „პირველ რიგში უნდა იყოს გათვალისწინებული“. ეს ნიშნავს, რომ მხოლოდ ზიანის არსებობის დადგენა ავტომატურად არ გამორიცხავს ინფორმაციის გასაჯაროების შესაძლებლობას. შესაძლოა არსებობდეს შემთხვევები, როდესაც ინფორმაციის გაუმჟღავნებლობა უფრო მნიშვნელოვან ზიანს იწვევდეს, ვიდრე მისი გამჟღავნება. მაგალითად, ასეთ ვითარებას შეიძლება წარმოადგენდეს გარემოსდაცვითი კატასტროფების, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ან სურსათის უსაფრთხოების რისკების შესახებ ინფორმაციის დამალვა.

რიგ შემთხვევებში, მაგალითად, კორუფციის გამოვლენისას, საჯარო ინტერესი შესაძლოა გადაწონიდეს ინფორმაციის დასაიდუმლოების ინტერესს და განაპირობებდეს მის გამჟღავნებას. შესაბამისად, მაშინაც კი, როდესაც ინფორმაციის გამჟღავნებამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს კანონით დაცულ ლეგიტიმურ ინტერესებს, იგი მაინც უნდა გასაჯაროვდეს, თუ ეს ზიანი არ აღემატება ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის საზოგადოებრივ ინტერესს. სწორედ ამიტომ, საზოგადოებრივი ინტერესის ტესტის არსებობა აუცილებელია. პრაქტიკულად შეუძლებელია ისეთი ვიწრო გამონაკლისების ჩამოყალიბება, რომლებიც ყველა შემთხვევაში მხოლოდ აბსოლუტურად დასაიდუმლოებელ ინფორმაციას მოიცავს. ინტერესთა შეწონვის მექანიზმი უზრუნველყოფს, რომ საიდუმლოობის საფუძვლებთან მხოლოდ ფორმალურად დაკავშირებული, მაგრამ რეალურად დაბალი რისკის მქონე ინფორმაცია ავტომატურად არ დაექვემდებაროს გასაიდუმლოებას.

როგორც აღინიშნა, ჯაშუშობის პირველი ფორმის შემთხვევაში კანონმდებელი არ მოითხოვს სახელმწიფო ინტერესებისთვის მნიშვნელოვანი ზიანის რეალურად დადგომის დადგენას. დანაშაულის საზოგადოებრივი საშიშროება წინასწარ არის ნავარაუდევი იმ გარემოების საფუძველზე, რომ ქმედების საგანს წარმოადგენს სახელმწიფო საიდუმლოება. შესაბამისად, სახელმწიფო საიდუმლოების სტატუსი პრაქტიკულად ცვლის ზიანის არსებობის მტკიცების საჭიროებას.

ამგვარი მიდგომა პრობლემურია იმ პირობებში, როდესაც ინფორმაციის დასაიდუმლოების პროცესი თავად შეიცავს ფართო დისკრეციის ელემენტებს და არ არის უზრუნველყოფილი საზოგადოებრივი ინტერესისა და შესაძლო ზიანის სათანადო დაბალანსებით. თუ ინფორმაცია სახელმწიფო საიდუმლოდ მიჩნეულია ბუნდოვანი და ფართოდ განმარტებადი კრიტერიუმების საფუძველზე, მაშინ ჯაშუშობის დანაშაულის ფარგლებიც ავტომატურად ფართოვდება. შედეგად, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველი შეიძლება გახდეს არა რეალურად ეროვნული უსაფრთხოებისათვის მნიშვნელოვანი საფრთხის შემცველი ინფორმაციის გადაცემა, არამედ ისეთი ინფორმაციის გავრცელება, რომლის დასაიდუმლოებაც თავისთავად არაკმარისად დასაბუთებული იყო.

პრობლემას ისიც აძლიერებს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისი ნორმა არ ითვალისწინებს კონკრეტული ზიანის ან მისი რეალური საფრთხის შეფასებას თითოეულ ინდივიდუალურ შემთხვევაში. სასამართლოს კვლევის საგანიც დიდი ალბათობით  ძირითადად შემოიფარგლება იმის დადგენით, წარმოადგენდა თუ არა გადაცემული ინფორმაცია სახელმწიფო საიდუმლოებას და განხორციელდა თუ არა კანონით გათვალისწინებული ქმედება. ამის გამო, ჯაშუშობის შემადგენლობა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც კონკრეტულ ინფორმაციას სახელმწიფო საიდუმლოების სტატუსი მიენიჭა.

 კიდევ ერთხელ უნდა აღინიშნოს, რომ ჯაშუშობის დანაშაულის მოქმედი მოდელი ქმნის რისკს, რომ სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაეფუძნოს არა კონკრეტული და რეალური საფრთხის შეფასებას, არამედ სახელმწიფოს მიერ წინასწარ მიღებულ გადაწყვეტილებას ინფორმაციის დასაიდუმლოების შესახებ.

1.3 „სხვა ინფორმაციის“ გადაცემა საქართველოს ინტერესების საზიანოდ

რაც შეეხება ჯაშუშობის მეორე ფორმას აღნიშნული მოიცავს საქართველოს ინტერესის საზიანოდ უცხო ქვეყნის  დაზვერვის დავალებით სხვა ინფორმაციის შეგროვებას ან გადაცემას.  ამ ნორმის მიზნებისთვის აუცილებელია სხვა ინფორმაციის გადაცემისას პირი საქართველოს ინტერესების საზიანოდ მოქმედებს.  აღნიშნული ფორმულირება წარმოადგენს როგორც დანაშაულის ობიექტური, ისე სუბიექტური შემადგენლობის ნაწილს. შესაბამისად, ჯაშუშობის ამ სახის ჩადენის შემთხვევაში დანაშაულის სუბიექტს გაცნობიერებული აქვს თავისი ქმედების ფაქტობრივი გარემოებები, მოსალოდნელი ზიანი საქართველოს ინტერესებისთვის და სურს ეს შედეგი ან ითვალისწინებს ასეთი შედეგის დადგომის გარდუვალობას..

2013 წელს საკონსტიტუციო სასამართლომ ჯაშუშობის  კერძოდ კი ნორმის კონკრეტული შინაარსის -  „აგრეთვე საქართველოს ინტერესის საზიანოდ უცხო ქვეყნის დაზვერვის ან უცხოეთის ორგანიზაციის დავალებით სხვა ინფორმაციის შეგროვება ან გადაცემა,” კონსტიტუციურობაზე იმსჯელა.  სასამართლომ განმარტა, რომ “უცხოეთის ორგანიზაციის” დავალებით საქართველოს ინტერესების საზიანოდ ინფორმაციის შეგროვებისა და გადაცემის სისხლისსამართლებრივი დასჯადობის განსაზღვრის კონტექსტში იმდენად ფართოდ ინტერპრეტირებადია, რომ იგი ნორმის გამომყენებელ სასამართლოს აძლევს შესაძლებლობას, საკუთარი შეხედულებისამებრ, ნორმატიული ბოჭვის არარსებობის პირობებში განსაზღვროს, უცხოეთის რომელ ორგანიზაციასთან თანამშრომლობაა „სახელმწიფოს ინტერესების საზიანო,“ თუმცა კონსტიტუციურად ცნო  “”საქართველოს ინტერესის საზიანოდ უცხო ქვეყნის დაზვერვის ... დავალებით სხვა ინფორმაციის შეგროვება ან გადაცემა

მიუხედავად იმისა, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო ტერმინი „უცხოეთის ორგანიზაციის” დავალებით,  ნორმაში კვლავ დარჩა „სხვა ინფორმაცია“ და „საქართველოს ინტერესების საზიანოდ“, რის გამოც ბუნდოვანებისა და განუსაზღვრელობის ის პრობლემა, რომლის გამოც სასამართლომ ნორმის ერთი ნაწილი არაკონსტიტუციურად ცნო, არსებითად კვლავ დარჩა. შეიძლება ითქვას რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ მათ შორის გადაწყვეტილებაში გაკეთებული ცალკეული განმარტებით, ნორმას უფრო ფართო შინაარსი მიანიჭა, ვიდრე ეს შეიძლება ჯაშუშობის, როგორც დანაშაულის ლეგიტიმური მიზნიდან გამომდინარეობდეს.

“სასამართლოს შეფასებით: “ჯაშუშობის ნორმატიული შინაარსით დასჯადია არა, უცხოეთის დაზვერვისათვის გარკვეული ინფორმაციის(რომელიც არ გულისხმობს სახელმწიფო საიდუმლოს შემცველ ინფორმაციას) მიწოდება თავისთავად, არამედ იმ შემთხვევაში, როდესაც ეს ქმედება საქართველოს ინტერესების საზიანოა და მიუთითა, რომ   უცხოეთის დაზვერვისათვის საქართველოს შესახებ ინფორმაციის მიწოდება, ნებისმიერ შემთხვევაში, მათ შორის ისეთი ინფორმაციის, რომელიც ხელმისაწვდომია ღია წყაროებიდან, საქართველოს ინტერესების საზიანოა.”[12]

რაც შეეხება “საქართველოს ინტერესების” საზიანოდ ტერმინის შეფასებას, სასამართლოს მითითებით უცხოეთის დაზვერვისათვის საქართველოს შესახებ ინფორმაციის მიწოდება, ნებისმიერ შემთხვევაში, საქართველოს ინტერესების საზიანოა. შესაბამისად ნორმაში საკმარისი სიცხადითაა განსაზღვრული, თუ რა ქმედებაა კრიმინალიზებული კანონმდებლის მიერ და ამ მხრივ განჭვრეტადობის პრობლემა არ არსებობს.”[13]

უპირველეს ყოვლისა, პრობლემურია რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ უცხო ქვეყნის დაზვერვისთვის საქართველოს შესახებ ნებისმიერ ტიპის ინფორმაციის შეგროვება და გადაცემა, თავისთავად, საქართველოს ინტერესების საზიანოდ მიიჩნია. ასეთი მიდგომა ფაქტობრივად ნიშნავს, რომ სასამართლო ერთმანეთთან აიგივებს საქართველოს შესახებ ნებისმიერი ინფორმაციის მიწოდებას და სახელმწიფოსთვის ზიანის მიყენებას, თუმცა თანამედროვე დემოკრატიულ საზოგადოებაში სახელმწიფოს შესახებ ინფორმაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი საჯაროა და ასეთი ინფორმაცია მუდმივად გროვდება.

თუ საქართველოს შესახებ ნებისმიერი ინფორმაციის გადაცემა ავტომატურად ჩაითვლება საქართველოს ინტერესების საწინააღმდეგო ქმედებად, მაშინ ჯაშუშობის დანაშაულის ფარგლები იმდენად ფართოვდება, რომ პრაქტიკულად შეუძლებელი ხდება მკაფიო ზღვრის გავლება დანაშაულებრივ და ლეგიტიმურ ქცევას შორის. ფაქტობრივად ერთ სიბრტყეზე ექცევა სახელმწიფო საიდუმლოების, სამხედრო მონაცემების, სტრატეგიული ინფორმაციისა და საჯაროდ ხელმისაწვდომი ცნობების გადაცემა. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება როგორც სისხლის სამართლის პრინციპებს, ისე ჯაშუშობის დანაშაულის კლასიკურ გაგებას, რომელიც ისტორიულად და საერთაშორისო პრაქტიკაში დაკავშირებულია ისეთი ინფორმაციის გადაცემასთან, რომლის გამჟღავნებაც რეალურად უქმნის საფრთხეს სახელმწიფოს უსაფრთხოებას, თავდაცვას ან სხვა ფუნდამენტურ ინტერესებს.  ამგვარი განმარტება პრაქტიკულად ქმნის ზიანის არსებობის პრეზუმფციას და სახელმწიფოს ათავისუფლებს ვალდებულებისგან, დაასაბუთოს, კონკრეტულად რა ზიანი მიადგა ან რა რეალური საფრთხე შეექმნა საქართველოს ინტერესებს.

თუ ინფორმაცია უკვე საჯაროდ ხელმისაწვდომია, ბუნდოვანი ხდება, რა დამატებით სამართლებრივ სიკეთეს აზიანებს მისი უცხო ქვეყნის დაზვერვისთვის გადაცემა. სახელმწიფოს მიერ ინფორმაციის საჯაროდ გამოქვეყნება თავისთავად ნიშნავს, რომ მან ამ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე კონტროლი გარკვეულწილად უკვე გააუქმა, შესაბამისად რთულია იმის მტკიცება, რომ იგივე ინფორმაციის გადაცემა ავტომატურად წარმოადგენს ეროვნული უსაფრთხოების წინააღმდეგ მიმართულ ქმედებას. ასეთ შემთხვევაში აუცილებელია კონკრეტული და ინდივიდუალური დასაბუთება, თუ რა დამატებითი რისკი ან ზიანი წარმოიშობა არა თავად ინფორმაციის შინაარსიდან, არამედ მისი კონტექსტიდან, მოცულობიდან ან გამოყენების სპეციფიკიდან.

შესაბამისად, საკონსტიტუციო სასამართლოს ეს განმარტება მნიშვნელოვან შეშფოთებას იწვევს, როგორც სისხლისსამართლებრივი განსაზღვრულობისა და პროპორციულობის პრინციპების, ისე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-7 მუხლით გარანტირებული განჭვრეტადობის მოთხოვნის თვალსაზრისით, რადგან იგი „საქართველოს ინტერესების საზიანოდ“ ცნებას იმდენად ფართო შინაარსს ანიჭებს, რომ რეალური ზიანის ან კონკრეტული საფრთხის ინდივიდუალური შეფასების საჭიროება მნიშვნელოვნად სუსტდება და, შედეგად, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფარგლები ნაკლებად პროგნოზირებადი ხდება.   ევროპული სასამართლოს განმარტებით, სისხლისსამართლებრივი ნორმა უნდა აკმაყოფილებდეს  ხელმისაწვდომობისა და განჭვრეტადობის სტანდარტს.  პირისთვის გონივრულად შესაძლებელი უნდა იყოს იმის განსაზღვრა, თუ რომელი ქმედება წარმოშობს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას და რა შედეგები შეიძლება მოჰყვეს მის მოქმედებას. მართალია, სასამართლო აღიარებს, რომ კანონმდებელი ხშირად იყენებს ზოგად ცნებებს და აბსტრაქტულ ფორმულირებებს, თუმცა მათი შინაარსი საკმარისი სიზუსტით უნდა განისაზღვროს ნორმის ტექსტითა და არსებული სასამართლო პრაქტიკით, რათა თავიდან იქნეს აცილებული სახელმწიფოს ორგანოების ზედმეტად ფართო დისკრეცია,განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება მძიმე დანაშაულს და მკაცრ სანქციებს. ჯაშუშობა  სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართულ ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე დანაშაულს წარმოადგენს, რის გამოც კანონმდებლისა და სასამართლოს ვალდებულებაა, მკაფიოდ განსაზღვრონ დანაშაულის შემადგენლობის ფარგლები.

ამავდროულად, სასამართლო პრაქტიკაში ფაქტობრივად არ მოიძებნება საჯაროდ ხელმისაწვდომი გადაწყვეტილებები, რომლებიც 314-ე მუხლის შინაარსობრივ განმარტებას შეიცავს. ამის გამო შეუძლებელია იმის შეფასება, თუ როგორ განმარტავენ ნორმას. არსებული პრაქტიკის არარსებობა კიდევ უფრო აძლიერებს სამართლებრივი განჭვრეტადობის პრობლემას და ართულებს იმის განსაზღვრას, თუ სად გადის ზღვარი ეროვნული უსაფრთხოების წინააღმდეგ მიმართულ რეალურ სადაზვერვო საქმიანობასა და იმ ქმედებებს შორის, რომლებიც დაცულია გამოხატვისა და ინფორმაციის თავისუფლების კონსტიტუციური გარანტიებით.

2. მიმდინარე საქმეების გასაიდუმლოება და მართლმსაჯულების გამჭვირვალობა

ჯაშუშობის ბრალდებით მიმდინარე საქმეების შეფასებას დამატებით ართულებს ის გარემოება, რომ გამოძიება სრულად დახურულია და საქმის მასალებზე წვდომა შეზღუდულია.

 მართალია ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებულ საქმეებში ინფორმაციის გარკვეული ნაწილის შეზღუდვა შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს ემსახურებოდეს,  თუმცა, ასეთი შეზღუდვა არ უნდა იქცეს ავტომატურ და ბლანკეტურ წესად. ყოველი კონკრეტული შეზღუდვა  უნდა  იყოს აუცილებელი, პროპორციული და მკაცრად დაკავშირებული კონკრეტულ ლეგიტიმურ მიზანთან. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ჩნდება რისკი, რომ გასაიდუმლოება გამოყენებულ იქნეს არა მხოლოდ გამოძიების ინტერესების დასაცავად, არამედ სამართალდამცავი ორგანოების საქმიანობის მიმართ კრიტიკული შეფასების ან საჯარო დისკუსიის შესაზღუდად.

აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჯაშუშობის დანაშაულთან მიმართებით. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სისხლის სამართლის კოდექსის 314-ე მუხლი არ შემოიფარგლება მხოლოდ სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის გადაცემით და გარკვეულ შემთხვევებში პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს „სხვა ინფორმაციის“ შეგროვებისა და გადაცემისთვისაც. ამდენად, საზოგადოებრივი ინტერესი ასეთი საქმეების მიმართ განსაკუთრებით მაღალია, რადგან არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმის შეფასებას, თუ რა სახის ინფორმაციას მიიჩნევს გამოძიება საქართველოს ინტერესებისთვის საზიანოდ და როგორ განმარტავს კანონით გათვალისწინებულ ფართო და შეფასებით კატეგორიებს.

გასაიდუმლოების პრაქტიკა ასევე გავლენას ახდენს მხარეთა პროცესუალურ შესაძლებლობებზე. სისხლის სამართლის საქმის მასალების გაუმჟღავნებლობის ვალდებულების ერთ-ერთ მიზანს შესაძლოა წარმოადგენდეს უდანაშაულობის პრეზუმფციის დაცვა და ბრალდებულის ინტერესების უზრუნველყოფა. თუმცა, ეს მიზანი ნაკლებად მიიღწევა იმ ვითარებაში, როდესაც საქმე უკვე ფართოდ არის გაშუქებული მედიაში, ხოლო ბრალდებულთა ვინაობა და მათ მიმართ წარდგენილი ბრალდებები საზოგადოებისთვის ცნობილია.

გარდა ამისა, ფართო საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საქმეებში მართლმსაჯულების გამჭვირვალობას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. ჯაშუშობის ბრალდებით დაწყებული გამოძიებები, მათი ბუნებიდან გამომდინარე, ყოველთვის იწვევს მაღალ საჯარო ინტერესს, ვინაიდან საკითხი ეხება როგორც ეროვნული უსაფრთხოების, ისე სახელმწიფოს საგარეო და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებს. ასეთ საქმეებში საზოგადოების ნდობა მართლმსაჯულების მიმართ მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად არსებობს პროცესზე დაკვირვებისა და მისი შეფასების შესაძლებლობა. შესაბამისად, საქმის სრულად გასაიდუმლოება ამცირებს საზოგადოებრივი კონტროლის შესაძლებლობას და აჩენს კითხვებს როგორც გამოძიების გამჭვირვალობის, ისე მიღებული გადაწყვეტილებების ლეგიტიმურობის შესახებ.

დასკვნა 

ამგვარ პირობებში, ჯაშუშობის დანაშაულის შესახებ არსებული ფართო და ბუნდოვანი საკანონმდებლო რეგულირება, მიმდინარე საქმეების ფაქტობრივი გარემოებების არასაჯაროობისა და ხელისუფლების წარმომადგენელთა ხანგრძლივ პოლიტიკურ რიტორიკასთან ერთად, ქმნის რეალურ საფრთხეს, რომ ეროვნული უსაფრთხოების დაცვის მექანიზმები გამოყენებულ იქნეს პოლიტიკური მიზნებისთვის. მით უფრო, როდესაც ხელისუფლების წარმომადგენლები უკვე წლებია საქართველოს შიდა პოლიტიკურ პროცესებში უცხო ძალების, „გლობალური ომის პარტიის“, „დიპ სტეიტისა“ და დასავლელი აქტორების ჩართულობაზე საუბრობენ, ხოლო სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ანგარიშებში პერიოდულად ფიგურირებენ ჟურნალისტები, ექსპერტები, არასამთავრობო ორგანიზაციები და უცხოურ პარტნიორებთან დაკავშირებული პირები.

მნიშვნელოვანია რომ დემოკრატიულ სახელმწიფოში ეროვნული უსაფრთხოების დაცვა ეფუძნებოდეს მკაფიო, განჭვრეტად და ვიწროდ განმარტებულ სამართლებრივ სტანდარტებს, რომლებიც გამორიცხავს შერჩევითი სამართლის გამოყენების შესაძლებლობას.  ადამიანის უფლებათა თანამედროვე სტანდარტები სახელმწიფოსგან მოითხოვს არა მხოლოდ ეროვნული უსაფრთხოების დაცვას, არამედ ისეთი ინსტიტუციური გარანტიების შექმნას, რომლებიც უსაფრთხოების სფეროში ძალაუფლების კონცენტრაციასა და თვითნებობას ზღუდავს.

ჯაშუშობის ნორმის ფართო ფორმულირება ქმნის რისკს, რომ ეროვნული უსაფრთხოების კატეგორია გადაიქცეს არა მხოლოდ რეალური საფრთხეების სამართლებრივი მართვის ინსტრუმენტად, არამედ პოლიტიკური და საზოგადოებრივი პროცესების უსაფრთხოების ლოგიკაში გადაყვანის მექანიზმად. ასეთ პირობებში განსხვავებული პოლიტიკური აქტივობა, საერთაშორისო თანამშრომლობა ან ინფორმაციის გაცვლა შესაძლოა აღქმული იყოს არა როგორც დემოკრატიული მონაწილეობის ფორმა, არამედ როგორც უსაფრთხოების საკითხი. ბუნდოვანი სისხლისსამართლებრივი ნორმები ქმნის ე.წ. „გამყინავ ეფექტს“ (chilling effect), როდესაც პირები თავს იკავებენ არა მხოლოდ პოტენციურად უკანონო, არამედ კანონიერ საქმიანობაშიც მონაწილეობისგან, რადგან სათანადოდ ვერ ჭვრეტენ სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფარგლებს. ასეთი ეფექტი განსაკუთრებით პრობლემურია ჟურნალისტების, მკვლევრების, საერთაშორისო პარტნიორებთან თანამშრომლობისა და საზოგადოებრივი ადვოკატირების სფეროში.

გაზიარება