2026 წლის 26 აპრილს, ყოფილმა პოლიციელმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა გიორგი ირემაშვილმა, რომელსაც შინაგან საქმეთა სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობის 19 წლიანი გამოცდილება აქვს, იუთუბ არხ „მისმინეს“ ვრცელი ინტერვიუ მისცა.1 გადაცემაში მან ისაუბრა ფარული მიყურადების არქიტექტურის მახასიათებლებზე, თვალთვალისა და კონტროლის ვირუსულ პროგრამებსა და ტექნოლოგიებზე, რომლებსაც „ქართული ოცნების“ დირექტივით სამართალდამცავი უწყებები ოპონენტების, ჟურნალისტების, ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების, სამოქალაქო საზოგადოების წევრების და საჯარო პირების პირადი ცხოვრების ტოტალური კონტროლისა და გადაბირების მიზნით იყენებენ.

მამხილებელმა ინტერვიუში დეტალურად აღწერა ფარული მიყურადების ალტერნატიული და ექსტრასამართლებრივი რეჟიმი, რომელიც პოლიტიკური პარტია „ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ შეიქმნა; ფარული მიყურადების სისტემის რადიკალურად გაზრდილი მასშტაბები და შედეგად მიღებული ინფორმაციის გამოყენების მეთოდები; ქართული სამართალდამცავი ორგანოების გაზრდილი, ინტენსიური თანამშრომლობა ბელარუსის და რუსეთის შესაბამის ორგანოებთან ამ სფეროში გამოცდილების გაზიარების მიზნით; და მობილური ტელეფონების მიყურადების სპეციალური პროგრამების, მათ შორის, „პეგასუსის“ გამოყენების პრაქტიკა.

ტოტალური თვალთვალის და კონტროლის ალტერნატიული აპარატურა

მამხილებლის განცხადებით, ფარული მიყურადებისთვის აუცილებელი აპარატურა პირველად წინა ხელისუფლების დროს შეიქმნა, თუმცა ეს მოხდა ლიცენზირებული შესყიდვით და ნებისმიერი გადაწყვეტილება კონკრეტული პირის მიმართ მიყურადების დაწყების შესახებ საპროკურორო და სასამართლო ზედამხედველობას ექვემდებარებოდა და სასამართლო განჩინების საფუძველზე ხორციელდებოდა. შესაბამისად, ფორმალურად არსებობდა მიყურადების კანონიერი საფუძველი. თუმცა, პრობლემა იყო ეფექტიანი საზედამხედველო კონტროლის არარსებობა, რადგან სასამართლო და პროკურატურა თითქმის ყველა შემთხვევაში აკმაყოფილებდა გამომძიებლის შუამდგომლობას.

“ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, მიუხედავად იმ დაპირებისა, რომ უკანონო მოსმენის პრაქტიკები შეწყდებოდა, უკანონო ფარული მიყურადების მასშტაბი კიდევ უფრო გაიზარდა. კერძოდ, შეიქმნა მიყურადების აპარატურის ფარული ალტერნატივა, რომელიც ყოველგვარი საპროკურორო თუ სასამართლო კონტროლის და ლეგალური საფუძვლის გარეშე გამოიყენება ფარული მიყურადების მიზნებისთვის. ასევე, უწყვეტად გაგრძელდა პოლიტიკურად მოტივირებული მიზნებისთვის ფარული მიყურადება, რომელზეც პასუხისმგებელი გახდა სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური.

კერძოდ, მისი განცხადებით, წინა ხელისუფლების დროს ფარული მიყურადების აპარატურა განთავსებული იყო შსს-ს სხვადასხვა შენობაში, მათ შორის, ე.წ. მოდულის შენობაში, ქალაქ თბილისის პოლიციის სამმართველოს შენობაში, ფინანსური პოლიციის შენობაში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შსს-ს შენობაში. „ქართული ოცნების“ მიერ ეს აპარატურები გამოყენებულ იქნა ალტერნატიული მოსმენის არქიტექტურის შესაქმნელად. შედეგად, აღნიშნული აპარატურების გამოყენებით, პირთა ფარული მიყურადების განხორციელება სასამართლოს განჩინების გარეშე გახდა შესაძლებელი, მხოლოდ და მხოლოდ, გამომძიებლის უშუალო ხელმძღვანელისგან ზეპირი ნებართვის შედეგად. ხოლო ოფიციალური და დოკუმენტირებული მიყურადების მიზნებისთვის ალტერნატიული აპარატურა განთავსდა სსიპ ოპერატიულ-ტექნიკურ სააგენტოში, რომლის შენობაც ქ. თბილისში ქავთარაძის ქუჩაზე მდებარეობს. მამხილებელმა ასევე მიუთითა, რომ ფარულ მიყურადებას ახორციელებს სუს-ის ყველა დეპარტამენტი. ეს კი მაშინ, როდესაც საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, ფარული მიყურადების აპარატურა მხოლოდ სსიპ ოპერატიულ-ტექნიკურ სააგენტოს მფლობელობაშია.2

გიორგი ირემაშვილის განმარტებით, სამართალდამცავ სისტემაში ე.წ. ალტერნატიული მოსმენის აპარატურის შექმნას 2012 წელს მიღებული მასობრივი „ამნისტიის შესახებ“ კანონის, პატიმრების მასობრივი გათავისუფლების და შედეგად გაზრდილი კრიმინალის წინააღმდეგ ბრძოლის აუცილებლობით ხსნიდნენ. კერძოდ, გაზრდილი კრიმინალის შესამცირებლად აუცილებელი იყო ფარული მიყურადების ალტერნატიული სისტემის გამოყენება, რათა მიყურადების გაზრდილი მასშტაბი და ოდენობა ოფიციალურ სტატისტიკაში არ ასახულიყო. თუმცა, შემდგომ ეს „დროებითი ღონისძიება“ სამუდამო პრაქტიკად დარჩა.

მეორე მხრივ, წინა ხელისუფლების დროს მასობრივი მიყურადების პრაქტიკების მიმართ საზოგადოებრივი კრიტიკის საპასუხოდ, გაიზარდა ფარული მიყურადების განსახორციელებლად აუცილებელი დასაბუთების სტანდარტი, რის შედეგადაც გამომძიებლებისთვის ფარული მიყურადების გამოყენების დასაბუთება ოფიციალური პროცედურის საშუალებით პრაქტიკულად შეუძლებელი გახდა.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მამხილებლის მიერ გაჟღერებული ინფორმაციის სანდოობას ადასტურებს ის ფაქტიც, რომ სამოქალაქო საზოგადოების აქტიური მოთხოვნით, ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ, 2014 წელს ნამდვილად შევიდა ცვლილებები სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში.3 თუმცა, ადამიანის უფლებებზე მომუშავე ორგანიზაციები აცხადებდნენ, რომ განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებები ფრაგმენტული იყო და არ გამორიცხავდა უკანონო მიყურადების პრაქტიკების გაგრძელების შესაძლებლობას. კერძოდ, ე.წ. შავი ყუთი (მართლზომიერი გადაჭრის მენეჯმენტის სისტემა), რომელიც უზრუნველყოფს პირდაპირ წვდომას სატელეფონო საუბრებამდე და ინტერნეტით გადაცემული კომუნიკაციის შინაარსამდე, შინაგან საქმეთა სამინისტროში დარჩა, რაც უზრუნველყოფდა მის მიერ რეალურ დროში კომუნიკაციის შესახებ ინფორმაციაზე უკონტროლო წვდომას.4

2016 წლის გადაწყვეტილებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად გამოაცხადა აღნიშნული ცვლილებები და პარლამენტს ახალი წესების შემუშავებისა და სისტემის ინსტიტუციური და ტექნიკური უზრუნველყოფისთვის 2017 წლის 31 მარტამდე პერიოდი განუსაზღვრა.5 თუმცა, ფარული მიყურადების სამართლებრივ ჩარჩოში შემდგომ განხორციელებულმა ცვლილებებმა კიდევ უფრო ცალსახად წარმოაჩინა ფარული მიყურადების პროცესზე დამოუკიდებელი ზედამხედველობის არარსებობის პრობლემები.6

ფარული მიყურადების და თვალთვალის საკანონმდებლო ჩარჩოს სისტემური პრობლემები

საქართველოს კანონმდებლობით, ფარული მიყურადება დასაშვებია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსისა და „კონტრდაზვერვითი საქმიანობის შესახებ“ კანონის საფუძველზე. თუმცა, არც ერთი მათგანი არ უზრუნველყოფს უკანონო მიყურადებისგან დაცვისთვის აუცილებელ გარანტიებს, რაც ხელისუფლებას აძლევს შეუზღუდავი და თვითნებური ჩარევის შესაძლებლობას. კერძოდ:

• „კონტრდაზვერვითი საქმიანობის შესახებ“ კანონი, დანაშაულთა წრის დაკონკრეტების გარეშე, ფაქტობრივად აბსტრაქტული საფრთხის საფუძველზე უშვებს განუსაზღვრელი ვადით მიყურადების შესაძლებლობას;

• 2022 წელს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების საფუძველზე, მკვეთრად გაიზარდა ფარული მიყურადების შესაძლებლობა დანაშაულთა ფართო სპექტრის გამოძიებისთვის, მათ შორის ნაკლებად მძიმე დანაშაულებზეც. ამასთან, გარკვეულ შემთხვევებში მიყურადება შეიძლება გაგრძელდეს გამოძიების ვადით, ანუ წლების განმავლობაში;7

• ფარული მიყურადების ავტორიზაცია ფორმალურად ხდება სასამართლოს განჩინებით, თუმცა მისი ეფექტიანობა საეჭვოა, რადგან პრაქტიკაში სასამართლო შუამდგომლობების 90%-ზე მეტს აკმაყოფილებს;

• „ელექტრონული კომუნიკაციების შესახებ“ კანონი კომუნიკაციების კომპანიებს ავალდებულებს, ოპერატიულ-ტექნიკურ სააგენტოს რეალურ დროში ჰქონდეს წვდომა მომხმარებელთა კომუნიკაციებზე. სწორედ ეს გარემოება ქმნის სატელეფონო კომუნიკაციებზე სასამართლო კონტროლის გვერდის ავლით მიყურადების შესაძლებლობას;

• ფარული მიყურადების პროცესზე ზედამხედველობა შემოიფარგლება აუდიტის სამსახურის ფორმალური კონტროლით, რაც პროკურატურისა და სასამართლოს მიერ გაგზავნილი მონაცემების შესაბამისობის შემოწმებას გულისხმობს. ამასთან, აუდიტის სამსახურს ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტოს ინსპექტირება შეუძლია მხოლოდ შეზღუდულად, სპორადულად და წინასწარი ნებართვის საფუძველზე, რაც მნიშვნელოვნად ართულებს დარღვევების გამოვლენას;

• პარლამენტის ნდობის ჯგუფის კონტროლი ოპერატიულ-ტექნიკურ სააგენტოზე სუსტია და პრაქტიკულად ერთპარტიული, რადგან იგი ძირითადად მმართველი პარტიის წარმომადგენლებისგან კომპლექტდება;

• ოპერატიულ-ტექნიკური სააგენტო, რომელიც ფლობს ფარული მიყურადებისთვის აუცილებელ ტექნიკურ საშუალებებს და უშუალოდ ახორციელებს მიყურადებას, არ არის ინსტიტუციურად დამოუკიდებელი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურისგან, რომელიც ერთდროულად ასრულებს საგამოძიებო, დაზვერვით და კონტრდაზვერვით ფუნქციებს;

• ბუნდოვანია ფარული მიყურადების შედეგად მოპოვებული მონაცემების შენახვის, წვდომის, გამოყენების, გაზიარებისა და განადგურების მარეგულირებელი წესები;

• არ არსებობს ეფექტიანი შეტყობინების მექანიზმი იმ პირებისთვის, რომლებიც მიყურადების ობიექტები იყვნენ. მაგალითად, „კონტრდაზვერვითი საქმიანობის შესახებ“ კანონის შემთხვევაში, პირმა შეიძლება ვერასოდეს შეიტყოს ამის შესახებ, ხოლო სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ფარგლებში, - მხოლოდ საქმის საბოლოო გადაწყვეტის შემდეგ.

სწორედ უკანონო ფარული მიყურადების მასობრივი პრაქტიკის და ფუნდამენტურად ხარვეზიანი საკანონმდებლო მოწესრიგების შედეგი იყო 2013-2021 წლებში სუს-ის მიერ სასულიერო პირების, პოლიტიკოსების, სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლების და ჟურნალისტების პირადი კომუნიკაციების უკანონო მოსმენა და ე.წ. „კრებსების“ შეგროვება, რომლებიც 2021 წელს სუს-ის თანამშრომელმა გაავრცელა. უკანონო მიყურადების შედეგად მოპოვებული ინფორმაცია მიყურადების ობიექტების წინააღმდეგ მაკომპრომატირებელი ფოტო-ვიდეო მასალის მოპოვების, კონტროლის და გადაბირების მიზნით გამოიყენებოდა.8 მსგავსი პრაქტიკების არსებობა დაადასტურა გიორგი ირემაშვილმაც.

როგორც „კრებსების“ შინაარსიდან ირკვეოდა, კომუნიკაციები არ უკავშირდება დანაშაულის გამოძიების ან/და სახელმწიფო უსაფრთხოების დაცვის მიზნებს, რაც ცხადად მიუთითებს მოსმენების სრულიად უკანონო და თვითნებურ ხასიათზე. ამასთან, პროკურატურას დაზარალებულებისთვის არ წარმოუდგენია რაიმე დოკუმენტი, რომელიც მათი კომუნიკაციების მოსმენის თაობაზე სამართლებრივ საფუძველს განმარტავდა. „კრებსების“ გავრცელებიდან 5 წლის შემდეგ, საქართველოს პროკურატურაში მიმდინარე გამოძიება ფორმალურ ხასიათს ატარებს და არაეფექტიანად მიმდინარეობს, რადგან მას არ გამოუკვეთავს უკანონო მიყურადებაზე პასუხისმგებელი პირები. დაზარალებულთა პირადი ცხოვრების უფლების უხეში შელახვის და არაეფექტიანი გამოძიების თაობაზე, სოციალური სამართლიანობის ცენტრმა ევროპულ სასამართლოს საჩივრითაც მიმართა.9

საზოგადოების ტოტალური კონტროლის საგანგაშოდ გაზრდილი მასშტაბები

აღსანიშნავია, რომ 22 აპრილს, მამუკა მდინარაძემ, სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილმა ხელმძღვანელმა და სამართალდამცავი ორგანოების კოორდინაციის საკითხებში სახელმწიფო მინისტრმა ირიბად დაადასტურა ფარული მიყურადების და თვალთვალის კიდევ უფრო გაზრდილი მასშტაბები. კერძოდ, მან სამთავრობო ტელეკომპანია „იმედთან“ ინტერვიუში აღნიშნა, რომ სუს-ში საგრძნობლად გაზრდილია ფარული ინფორმაციის, მათ შორის სატელეფონო მიყურადებით მიღებული ინფორმაციის რაოდენობა. მათ შორის, მოსამართლის განჩინების საფუძველზე ორჯერ და ორნახევარჯერ გაიზარდა მიყურადებას დაქვემდებარებული ტელეფონებს რაოდენობა.10 მან ასევე თქვა, რომ სუს-მა რადიკალურად გააფართოვა ინფორმაციის ახალი ნაკადების მიღების შესაძლებლობებიც, თუმცა არ დაუზუსტებია, რას გულისხმობდა სხვა წყაროებში.

შედარებისთვის, სუს-ის ყოფილი ხელმძღვანელის მიერ დასახელებული ციფრები არ ემთხვევა ამავე უწყების ბოლო წლების საქმიანობის ანგარიშებში ასახულ სტატისტიკას. მაგალითად, 2025 წლის ანგარიშის თანახმად, საგამოძიებო ორგანოებმა სუს-ის ქვემდებარე სსიპ ოპერატიულ-ტექნიკურ სააგენტოში ჯამში წარადგინეს 2132 მოთხოვნა.11 2024 წლის ანგარიშის მიხედვით, ეს რიცხვი 1738-ს შეადგენდა, 2023 წელს -1986, ხოლო 2022 წელს კი - 2437.12 მაშასადამე, ბოლო ოთხი წლის მონაცემები არ იძლევა იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ ორჯერ ან ორნახევარჯერ გაიზარდა ფარული მიყურადების მაჩვენებელი. მეორე მხრივ, სუს-ის ყოფილი უფროსის განცხადება კიდევ უფრო დამაჯერებელს ხდის მამხილებლის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას, რომ ოფიციალური სტატისტიკა ფარული მიყურადების რეალურ მასშტაბს არ ასახავს და გაცილებით დიდი რაოდენობის ადამიანს ეხება.

გიორგი ირემაშვილის ინფორმაციით, ჯამში ზემოაღნიშნული ფარული მიყურადების აპარატურების მიერ ერთდროულად შეიძლება განხორციელდეს 50 000 ტელეფონის ნომრის მიყურადება, თუმცა მისი ვარაუდით ეს რესურსი კიდევ უფრო გაზრდილი უნდა იყოს. თუმცა, ამის მიღმა, საზოგადოების პირადი კომუნიკაციების მიყურადების მასშტაბი გაცილებით დიდია, რადგან მიყურადება ეხება არამხოლოდ იმ აბონენტს, რომლის სატელეფონო ნომერიც მიყურადებას ექვემდებარება, არამედ მის საკონტაქტო პირთა წრესაც, ვისაც ეს აბონენტი დღის განმავლობაში უკავშირდება, რაც ამ მასშტაბებს გაცილებით ზრდის.

გარდა ამისა, მამხილებლის განცხადებით, ის ოპერატორები, რომლებიც უშუალოდ სატელეფონო მიყურადებას ახორციელებენ, 4-5-ჯერ მეტ აბონენტს უსმენენ, ვიდრე ობიექტურად შესაძლებელია, რაც აისახება ე.წ. „კრებსების“ ხარისხზეც. ამასთან, მათ მიერ მოსმენილ ინფორმაციას არავინ არ ამოწმებს, მიუხედავად იმისა, რომ მოსმენილი საუბრის ჩაწერა და შენახვა შესაძლებელია. სწორედ აღნიშნულის შედეგია ის ფაქტი, რომ 2021 წელს გამჟღავნებულ „კრებსებში“ მსხვერპლებმა მათი პირადი კომუნიკაციების და ცხოვრების შესახებ დამახინჯებული და მცდარი ინფორმაციები აღმოაჩინეს.13 შედეგად, ასობით დაზარალებული არამხოლოდ პირადი ცხოვრების საიდუმლოების უხეში შელახვის მსხვერპლი გახდა, არამედ მცდარი ინფორმაციის შემცველი „კრებსების“ შედეგად, დაირღვა მათი საჯარო რეპუტაციაც.

მობილური ტელეფონის მიყურადების კომპიუტერული პროგრამის, „პეგასუსის“, გამოყენების შესახებ საგანგაშო ცნობები

მამხილებელმა ასევე ისაუბრა სამართალდამცავი ორგანოების მიერ ტელეფონის მიყურადების კომპიუტერული პროგრამების, მათ შორის, „პეგასუსის“ პროგრამის აქტიურად გამოყენების შესახებ. მისი განცხადებით, მიუხედავად იმისა, რომ ამ პროგრამის შეძენა გაცილებით მეტ ფინანსურ ხარჯებთან არის დაკავშირებული ვიდრე ტრადიციული სატელეფონო მიყურადების აპარატურა, ხელისუფლება ამ პროგრამას მაინც აქტიურად იყენებს მათთვის საინტერესო პირების წინააღმდეგ.

ჯაშუშური პროგრამა (spyware software) „პეგასუსი“ ისრაელური კომპანია NSO ჯგუფის მიერ შექმნილი ტექნოლოგიაა,14 რომელიც მხოლოდ სახელმწიფოებისთვის არის ხელმისაწვდომი და კერძო პირებზე არ ხდება მისი გამოყენების ლიცენზიის მიყიდვა. მსხვერპლის ტელეფონში შეღწევის შემდეგ, ამ პროგრამის საშუალებით, სამართალდამცავ ორგანოებს ულიმიტო წვდომა აქვთ პიროვნების პირად კომუნიკაციებზე, შეტყობინებებზე, აპლიკაციებზე, ელექტრონულ ფაილებზე, ვიდეო და ფოტო მასალაზე. პროგრამას ასევე შეუძლია ტელეფონში კამერის და ხმის ჩაწერის გააქტიურება და ტელეფონში არსებული მასალებზე მანიპულაციების შესრულება. ამასთანავე, მისი აღმოჩენა მსხვერპლის ტელეფონში საკმაოდ რთულად ხდება, რაც ნიშნავს, რომ შესაძლოა მსხვერპლმა თვეების ან წლების განმავლობაში გაუცნობიერებლად მიაწოდოს კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ინფორმაცია უწყებებს და ამის შესახებ ვერასოდეს შეიტყოს. სწორედ ამიტომ, ითვლება, რომ „პეგასუსი“ ერთ-ერთი ყველაზე დახვეწილი და კომპლექსური და ძლიერი თვალთვალის პროგრამაა.15

ამას გარდა, სხვა ტრადიციული ჯაშუშური პროგრამებისგან განსხვავებით, „პეგასუსის“ ტელეფონში შეღწევა არ საჭიროებს ტელეფონის მფლობელისგან აქტიურ მოქმედებას, მაგალითად „სატყუარად“ გაგზავნილი დავირუსებული ინტერნეტ-ბმულის გახსნას. ამის ნაცვლად, „პეგასუსი“ შეიძლება მომხმარებლის ნულოვანი მოქმედებითაც, სრულიად გაუცნობიერებლად დავირუსდეს. მაგალითად, 2019 წელს, კომპანია Whatsapp-მა აღმოაჩინა, რომ „პეგასუსის“ ოპერატორებმა მსხვერპლის ტელეფონში შეღწევა მხოლოდ და მხოლოდ „Whatsapp” აპლიკაციაში გამოტოვებული ზარის საშუალებით შეძლეს, რის შემდეგაც, გამოტოვებული ზარის შესახებ ინფორმაცია წაიშალა და შეღწევის კვალიც გაქრა.16

Pegasus-ის ჯაშუშურ პროგრამას არაერთი სახელმწიფო იყენებს ტერორიზმთან და სხვა მძიმე დანაშაულებთან ბრძოლის გაცხადებული მიზნით, თუმცა, საერთაშორისო ჟურნალისტურმა გამოძიებამ დაადგინა, რომ იგი ფართოდ გამოიყენება ჟურნალისტების, ადამიანის უფლებათა დამცველებისა და პოლიტიკოსების უკანონო თვალთვალის მიზნით. მაგალითად, 2021 წლის მონაცემებით, სხვადასხვა სახელმწიფოს მიერ ეს პროგრამა გამოყენებულ იქნა მინიმუმ 180-მდე ჟურნალისტის წინააღმდეგ. 17 ამჟამად, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო განიხილავს აზერბაიჯანის წინააღმდეგ რამდენიმე საჩივარს აზერბაიჯანელი ჟურნალისტების და ადამიანის უფლებადამცველების მობილური ტელეფონების გამოყენების თაობაზე.18

„პეგასუსის“ მსგავსი ინტრუზიული ტექნოლოგიის გამოყენება არა მხოლოდ ადამიანის პირადი ცხოვრების დაცვის და გამოხატვის თავისუფლების უფლებების ეფექტურ რეალიზებაზე, არამედ პიროვნების პირადი ავტონომიის და ფიზიკური უსაფრთხოების უფლებებზეც მძიმე გავლენას ახდენს,19 ვინაიდან, როგორც წესი, ამგვარი თვალთვალის შედეგად მოპოვებული ინფორმაცია ჟურნალისტების, აქტივისტების, პოლიტიკოსების და ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილი პირების და მათი ოჯახის წევრების დევნის, დაკავების, შურისძიების, მათ წინააღმდეგ კომპრომატების მოპოვებისა და იძულების მიზნებისთვის გამოიყენება.20

ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისრის შეფასებით, „პეგასუსის“ მსგავსი პროგრამები უკიდურესად ინვაზიურია, მობილურ ტელეფონში არსებულ ინფორმაციაზე შეუზღუდავი წვდომის და დროის ხანგრძლივობის თვალსაზრისით. მაშინაც კი, როდესაც კონკრეტულ სახელმწიფოში პირად ცხოვრებაში ჩარევის საკანონმდებლო ჩარჩო დეტალური და მკაცრად რეგულირებულია, ტრადიციული წინასწარი და შემდგომი კონტროლის მექანიზმების გამოყენებით მისი ეფექტების შეზღუდვა პრაქტიკულად შეუძლებელია. შესაბამისად, კომისრის შეფასებით, რთულია იმგვარი სცენარის წარმოდგენა, როდესაც ამგვარი ძლიერი და ინვაზიური პროგრამის გამოყენება პროპორციულად ჩაითვლება დასახული მიზნის მისაღწევად და ადამიანის უფლებებთან შესაბამისად. 21

სამწუხაროდ, „პეგასუსის“ აღმოჩენა დაზარალებულის ტელეფონში საკმაოდ დიდ სირთულეებს უკავშირდება. კერძოდ, მაშინაც კი, როდესაც არსებობს საფუძვლიანი ეჭვები ტელეფონში ამ პროგრამის შეღწევის შესახებ, საქართველოში არ არსებობს სპეციალური საკანონმდებლო მოწესრიგება დაზარალებულის უფლებების და ამ უფლებების რეალიზების შესახებ, სრულიად გასაიდუმლოებულია ამ პროგრამის შესყიდვის და კონკრეტული პირის მიმართ გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილება, არ არსებობს მისი გამოყენების წინასწარი და შემდგომი სასამართლო კონტროლის მექანიზმები. შესაბამისად, მამხილებლის მიერ გაჟღერებული სიტყვების გარდა, საქართველოს სამართალდამცავი უწყებების მხრიდან ამ პროგრამის გამოყენების შესახებ დამადასტურებელი სხვა ალტერნატიული ინფორმაცია საჯაროდ არ არსებობს.

უნდა აღინიშნოს, რომ „ქართული ოცნების“ მმართველობის პირობებში, შინაგან საქმეთა სამინისტრო ასევე აქტიურად იყენებს სხვა თანამედროვე ტექნოლოგიებს პროტესტის მონაწილეების დევნის და შევიწროების მიზნებისთვის: 2025 წლიდან, ასობით მოქალაქე დაექვემდებარა უკანონო, დაუსაბუთებელ და არაპროპორციული ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას შეკრების თავისუფლებით სარგებლობის კონტექსტში. მათი იდენტიფიცირება კი რუსთაველის გამზირზე დამონტაჟებული ვიდეო კამერების და შსს-ს სპეციალური ელექტრონული პროგრამის საშუალებით ხდება, რომელიც სახის ამომცნობი ტექნოლოგიების საშუალებით, ავტომატიზებული ფორმით ახორციელებს მოქალაქეთა ამოცნობას.22 საჯარო სივრცეში განთავსებული სახის ამომცნობი კამერები პირთა განუსაზღვრელი წრის მონაცემებს ამუშავებს, მათ შორის, განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემებს და ბიომეტრიულ მონაცემებს, რომელთა საშუალებითაც შესაძლებელია ადამიანის უნიკალური იდენტიფიცირება. მაშინ როდესაც, შსს-ს სავარაუდო სამართალდამრღვევთა იდენტიფიცირება ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე, საპროტესტო აქციაზე ფიზიკური კომუნიკაციის ფარგლებში შეუძლია, მოქალაქეთა ავტომატური საშუალებებით ამოცნობას არ აქვს სამართლებრივი საფუძველი, არ ემსახურება რაიმე ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას და აშკარად არაპროპორციული ღონისძიებაა.

ზემოაღნიშნული ტენდენციები საქართველოში ციფრული ავტორიტარიზმის დამკვიდრებაზე მიუთითებს. ციფრული ავტორიტარიზმი მიემართება ხელისუფლებების მიერ მოსახლეობის კონტროლის, ინფორმაციის მანიპულაციის, კრიტიკული აზრის და პროტესტის ჩახშობის მიზნით, ციფრული ინსტრუმენტების, ავტომატიზებული თვალთვალის სისტემების და ინფრასტრუქტურის გამოყენებას, რასაც ხშირად მოდერნიზაციის, ტერორიზმთან ბრძოლის და სტაბილურობის სახელით წარმოაჩენენ ხოლმე.23 ეს პრაქტიკები პირადი ცხოვრების ცნების სრულად აცლის შინაარსს, ანორმალიზებს ტოტალურ კონტროლს და საერთაშორისო საზოგადოების სათანადო რეაგირებას საჭიროებს.

თანამშრომლობა ბელარუსის და რუსეთის უშიშროების უწყებებთან

მამხილებლის განცხადებით, საქართველოს სამართალდამცავი უწყებები ასევე აქტიურად თანამშრომლობენ ისეთ ავტორიტარულ რეჟიმებთან, როგორიც არის ბელარუსის რესპუბლიკა და რუსეთის ფედერაცია, რისთვისაც „მუდმივი ვიზიტები“ ჰქონდათ აღნიშნულ სახელმწიფოებისგან ამ სფეროში გამოცდილების მიღების მიზნით.

მამხილებლის მიერ გავრცელებულ ინფორმაციას ადასტურებს საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურსა და ბელარუსის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტს შორის დადებული თანამშრომლობის შეთანხმება, რომელიც 2016 წელს იქნა მიღებული და 2021 წელს შევიდა ძალაში.24

„ქართული ოცნების“ მიერ ავტორიტარულ რეჟიმებთან საერთაშორისო თანამშრობლობა საქართველოში დემოკრატიის დრამატულ უკუსვლაზე, კანონის უზენაესობის სრულად მოშლის და ადამიანის უფლებათა უმძიმეს კრიზისზეც აისახება. ეს თანამშრომლობები ციფრული ტრანსნაციონალური რეპრესიების მკაფიო გამოვლინებაა, რომელთა მიზანი ავტორიტარული სახელმწიფოების მიერ ერთიანი ძალისხმევით სიტყვის თავისუფლებაზე, გამომძიებელ ჟურნალისტებზე, ადამიანის უფლებადამცველებზე თავდასხმებით და რეპრესიული ინსტრუმენტების გაზიარებით ვლინდება.25

ამ კონტექსტში, საქართველოს სამართალდამცავი ორგანოების ინსტიტუციური თანამშრომლობა ავტორიტარულ რეჟიმებთან მხოლოდ ტექნიკური ექსპერტიზის გაცვლად ვერ შეფასდება, არამედ იგი ქმნის რეალურ საფრთხეს, რომ საქართველოში სამართალდამცავი და უსაფრთხოების პრაქტიკები თანდათან უფრო მეტად დაახლოვდეს იმ სახელმწიფოების მოდელებთან, სადაც ფარული თვალთვალი, ციფრული დევნა და პოლიტიკური რეპრესია მმართველობის სისტემური ინსტრუმენტებია.

დასკვნა

სამწუხაროდ, წლებია სამოქალაქო საზოგადოება ფარული მიყურადების უკონტროლო მასშტაბებზე, ამ მექანიზმების უკიდურესად პოლიტიკურ ინსტრუმენტალიზებასა და სრული სისტემის ფუნდამენტური რეფორმის აუცილებლობაზე უშედეგოდ მიუთითებს, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც მმართველი პარტიის ხელში ტოტალური კონტროლის მექანიზმები ძალაუფლების შენარჩუნების უმთავრესი საშუალებაა, ამგვარი ცვლილებების მოლოდინი არარეალისტურია. ამის მიუხედავად, გიორგი ირემაშვილის და სხვა მამხილებლების მიერ გავრცელებული ცნობები კრიტიკულად მნიშნველოვანია არსებული მანკიერი სისტემის მახასიათებლების და ფუნქციონირების ლოგიკის დასადგენად. რაც, ხელისუფლების ცვლილების შემდგომ, ფუნდამენტური ცვლილებების საფუძველი უნდა გახდეს.

მამხილებლის მიერ წარმოდგენილი ცნობები ექსტრასამართლებრივი მიყურადების არქიტექტურის შესახებ, „კრებსების“ საქმის და ფუნდამენტურად ხარვეზიანი კანონმდებლობის ფონზე, მიუთითებს „ქართული ოცნების“ მიერ ჩამოყალიბებულ სისტემურ მმართველობით მოდელზე, სადაც ციფრული ტექნოლოგიები პოლიტიკური კონტროლის მძლავრ და ამავდროულად, საზოგადოებისთვის უხილავ ინსტრუმენტად გარდაიქმნა. ეს ვითარება კი საერთაშორისო ზედამხედველობასა და ანგარიშვალდებულების მექანიზმების გააქტიურებას მოითხოვს, მათ შორის, მონაცემთა დაცვის საერთაშორისო სტანდარტების და ტრანსნაციონალური რეპრესიების წინააღმდეგ მიმართული გლობალური ინიციატივების ფარგლებში.

გაზიარება